Historia nieznana: września 2026

W nawiązaniu do materiału Pana Marka Derkosa o starym Olechowie, napisał do mnie Horst Milnikel, uzupełniając swoimi wspomnieniami dalsze losy rodziny Werk. Bardzo dziękuję Horstowi!

RODZINA WERK - OLECHÓW

Rodzina Werków z Olechowa mieszkała przed skrzyżowaniem z ul. Transmisyjną, po prawej stronie idąc w stronę szkoły. Po lewej stronie krzyż.

Za skrzyżowaniem było gospodarstwo Milnikelów i karczma - po prawej stronie drogi.

Według wypowiedzi kuzyna Gerarda Kralla, Werk był najbogatszym gospodarzem na terenie Olechowa. Milnikelowie też nie należeli do najbiedniejszych, posiadali gospodarstwo i karczmę.

Wiskitno należało do parafii Mileskiej. Wszystkie stypy pogrzebowe odbywały się w drodze powrotnej w tej właśnie karczmie. Mój dziadek chciał kupić folwark, natomiast babcia chciała zarobione oszczędności umieścić w Banku Carskim. Wygrała babcia, pieniądze wpłaciła.... Kiedy wybuchła Rewolucja pieniądze przepadły bezpowrotnie....

Rodzina Krallów mieszkała w Olechowie pod numerem 100. Utrzymywali się z gospodarstwa rolnego i handlu mlekiem i innymi artykułami rolnymi.

Bliski związek rodzin owocował wspólnymi małżeństwami:

1 - 25.11. 1926 rok - Werk Karol ożenił się z Olgą Kroll z d. Kowalską. Z tego związku urodziła się Eugenia Werk (Żenia) jako pogrobowiec.

2. Paweł Milnikel ożenił się z Lidią Werk, data ślubu nieznana, (z informacji mojej starszej siostry). Ślub odbył się zimą w kościele ewangelickim w Andrzejowie. Panna młoda chciała ładnie się zaprezentować, zakładając zbyt lekki strój. W efekcie się przeziębiła i wkrótce zmarła. Akt zgonu Lidii Milnikel został wystawiony 26 listopada 1927 roku.

Zachowała się Intercyza przedmałżeńska Karola Werka i Olgi Krall z domu Kowalska

- Karol Krall do wspólnoty małżeńskiej wniósł zabudowania gospodarskie i 10 mórg ziemi (ca. 5 ha.) warte 3.000 złotych.

- Olga Kroll do wspólnoty małżeńskiej wniosła 2.000 złotych. ( 1 krowa kosztowała o. 100 zł.)

W roku 1929 wdowiec Paweł Milnikel bierze ślub z wdową Olgą Werk w kościele ewangelickim w Andrzejowie..

Akt ślubu z 22 stycznia 1929 roku.

Eugenia Werk, córka olgi Milnikel z I małżeństwa - Olechów , lato 1950 roku.

Z tego związku urodziło się dwoje dzieci: (Eugenia Werk z pierwszego małżeństwa)

- Elfrieda (Fredzia) Milnikel urodzona w 1930 roku.

- Horst Milnikel (autor tego materiału) urodzony w 1942 roku.

Eugenia Werk zmarła w 1952 roku. Została pochowana na cmentarzu ewangelicki w Olechowie obok swojego ojca. W latach 80-tych ubiegłego wieku pospawałem solidny krzyż z rur stalowych, metrowej wysokości. Po kilku latach zniknął.

Andrzejów 07.09.2026 Horst Milnikel

Paweł Milnikel z córkami Eugenią (z lewej strony) i Elfriedą. Olechów w 1950 roku. Zakładowa 118 za stodołami koło zagajnika.

Cmentarz ewangelicki w Olechowie - 1964 rok.

Temat starego Olechowa interesuje mnie od lat. Przebogata historia tej wsi, później dzielnicy Łodzi. Interesuje mnie zarówno historia ich dawnych mieszkańców, jak i okres 2 Wojny Światowej, podczas której bestialsko zamordowano wielu Żydów, którzy pracowali przy budowie nasypów kolejowych. Także poznanie Horsta Milnikela i jego wspaniałe opowieści zwiększyły znacznie wiedzę w tym temacie.

Materiał, który zamieścił Pan Marek jest wart dalszych publikacji. Także treść komentarzy pozwalają mieć nadzieję, że ten zaniedbany obecnie cmentarz wreszcie będzie godnym miejscem pochówku ich dawnych mieszkańców.

Olechów i jego mieszkańcy

Marek Derkos

Moderator

e͏r͏n͏d͏t͏o͏o͏S͏p͏s͏1͏n͏0͏w͏t͏1͏z͏ ͏i͏4͏a͏2͏0͏3͏8͏0͏g͏ś͏u͏2͏5͏l͏5͏l͏a͏0͏i͏ ͏0͏8͏:͏ ͏f͏8͏m͏e͏6͏8͏1͏1͏r͏8͏9͏c͏i͏2͏2͏a͏o͏7͏

Dziś wspomnimy kolejną historię mieszkańca Olechowa, o którym udało się odnaleźć szczątkowe informacje. Na zdjęciu widoczny jest jego nagrobek z naszego cmentarza. Niedawno zauważyłem, że pomnika już tam nie ma — gdyby nie to zdjęcie, prawdopodobnie wraz z nim na zawsze przepadłaby pamięć o tym człowieku.​Bohaterem tego wspomnienia jest Gottfried Werk — dawny mieszkaniec Olechowa oraz członek jednej z większych lokalnych rodzin, która przez ponad sto lat współtworzyła naszą społeczność. Niestety, w ciągu tego wieku los nie szczędził im tragedii.

​Ciekawostką jest fakt, że Gottfried urodził się w Kałach (w okolicach dzisiejszego Radogoszcza), a jego matka zmarła na Żabieńcu

​Gottfried przyszedł na świat około 1817 roku w miejscowości Kały. Doświadczył twardego, wiejskiego życia osadnika – był rolnikiem czynszowym, który krok po kroku budował swój dom i gospodarstwo. W wieku 19 lat poślubił Annę Rosinę, z którą zaczął układać sobie życie w Olechowie. Los nie był jednak dla nich łaskawy – Anna zmarła w 1854 roku, pozostawiając go samego.

​Jeszcze tego samego roku 37-letni Gottfried wziął drugi ślub z młodą, 17-letnią Kathariną Schäfer z Gałkowa. Z wiejskiego aktu małżeństwa spiśanego przez pastora Biedermanna dowiadujemy się przejmującego szczegółu – żaden z nowożeńców nie potrafił się nawet podpisać. Dokument sygnowali świadkowie, a młodzi po prostu wrócili do swojej ciężkiej, codziennej pracy.

​Gottfried był ojcem dziesięciorga dzieci. Niestety, XIX-wieczne wsie okrutnie doświadczały rodziców – w starych księgach parafialnych obok dat narodzin jego maluchów zbyt często pojawiają się czarne adnotacje o ich rychłych pogrzebach. Wcześnie pożegnał małą Pauline, Natalię oraz niemowlęce bliźnięta, Friedricha i Reinholda.

​Mimo ciosów od losu, Gottfried przeżył w Olechowie długie lata. Zmarł w chłodny, zimowy dzień 5 stycznia 1889 roku, dożywszy 72 lat – co na tamte czasy było sędziwym wiekiem.


Komentarze do tego posta:
- Witam serdecznie.
Gdzie podziewają się nagrobki z tego cmentarza skoro znikają. Znam to miejsce,37 lat temu kiedy wprowadziłam się na Olechów spacerując znalazłam to miejsce, było tam dużo więcej nagrobków.Szkoda tylko że nikt nie dba o takie miejsca, ponieważ stanowią część naszej historii.

- To bardzo ciekawe pytanie. Cmentarz był rozkradany przez dekady. Sporo nagrobków było przewróconych. Pewnie jakaś część wtopiła się w ziemię lub przykryła ją natura, ale co by nie mówić – mało co z tego zostało.

- Pamiętam jakie były ładne pomniki. Cmentarz ogrodzony był murem z cegły.
Dziś zostały tylko słupy od bramy i furtki.
Pamiętam kto rozbierał to ogrodzenie ....

- Słyszałem o tym, jak i o dziwnych zbiegach okoliczności z tym związanych. Dziś nie mam żadnej mocy sprawczej i jestem właściwie bezsilny, bo po prostu się na tym nie znam. Marzy mi się jednak, aby na tym kawałku ziemi posadzić drzewa od dzisiejszych mieszkańców i postawić prosty krzyż ewangelicki. Może dzięki takiemu gestowi ktoś za 100 lub 200 lat o nas wspomni. Jeśli to niemożliwe, musimy chociaż zadbać o to, aby ta działka nie przepadła...

- Nie wiem, gdzie Pan mieszka... Może coś by pomogła Rada Osiedla .

- Wiem, że jedna osoba jest tym zainteresowana. Jeśli pomysł zaciekawi mieszkańców, może uda nam się wspólnie zadbać o to miejsce. Jeżeli nikogo to nie bedzie obchodziło,po prostu odejdzie ono w zapomnienie. Już wcześniej kilka osób troszczyło się o ten teren – nie możemy też zapomnieć o wkładzie uczniów ze Szkoły Podstawowej nr 205. Niestety cmentarz pozbawiony ludzkiej opieki trafia pod opiekę natury, która siłą rzeczy sama będzie go strzec,lub ktoś go zniszczy dla swoich potrzeb.

- Ciekawa historia, o zyciu, losach, i śmierci, człowieka, Sp.[*]Pana Gottfried, który dbał o ziemię, na dzisiejszym Olechowie, gdzie dzis toczy się nasze życie..
Dla mnie jest to wspaniale, magiczne miejsce na Ziemi 
Czlowiek ten, zasługuje na szacunek, i pamięć..
Niech Mu ziemia, lekką bedzie.

- Piekne zdjecie (nagrobka, ktorego mowi Pan juz niema!). Jan Gotfryd Werk nalezal do pierwszgo pokolenia urodzonym w oklicy Lodzi. Byl synem Samuela, ktory przybyl z WKP do Grabienca gdzie byl "Okupnikiem".

- Dziękuję, rewelacja ze ktoś chce takimi informacjami się podzielić. Bardzo ciekawie się poznaje się historie ludzi na których ziemi teraz żyjemy. Brawa za ogrom pracy jaka tutaj została wykonana. Ciekawi mnie jak te informacje zostały znalezione . Chętnie sama poszukałam swoich rodzinnych korzeni. Moze jakies wskazówki na priv? Ładnie prosze .

- Wiele portali genealogicznych opiera się na oficjalnych aktach, jednak znacząca część dokumentów wciąż przechowywana jest w parafiach. Kluczowe znaczenie ma to, skąd pochodzi Pani rodzina, jakie ma korzenie oraz jak brzmi jej nazwisko. Poszukiwania warto rozpocząć od dziadków – ustalić ich miejsce zamieszkania oraz prawdopodobne miejsce ślubu. Przydatne będzie również nazwisko rodowe babci. Każdy, nawet najmniejszy detal, może przybliżyć Panią do odkrycia kolejnego pokolenia.

- rewelacja chetnie bym sie tym zajęła chociażby dla dzieci ale prosiłabym o jakies wskazówki gdzie zaczac szukac. Podstawowe dane ktory Pan wypisał znam

- Warto zacząć na przykład od prostego narzędzia, jakim jest dziś AI, oraz znaleźć strony typu geneteka.genealodzy.pl. Dobrze jest też poznać właściwe parafie i po prostu do nich udać, o ile danych nie ma jeszcze w internecie. Sam się tym ostatnio zainteresowałem i o dziwo okazało się, że pochodzę z rodziny osadników z okolic Jeżowa. A co najciekawsze, nazwisko z rodziny mojej babci figuruje w spisie nazwisk z Olechowa.

- Bardzo ciekawy materiał, gratuluję! Proponuję zapoznanie się z postacią Horsta Milnikela, ostatniego z mieszkańców dawnego Olechowa mieszkającego w Polsce. Jego najbliżsi spoczywają na tym cmentarzu. Jego wspomnienia i inne materiały zamieściłem na moim blogu. Zainteresowanym wyślę nazwę mojego bloga. Pozdrawiam!

- Dziękuję . Bloga znam doskonale .Bardzo prosimy o linka dla mieszkańców którzy go nie znają . Co do rodziny Milnikel miałem przyjemność analizować ich dzieje . Bo jako rodzina też sięga do początków naszego Olechowa.

- Pan Horst Milnikiel o ile dobrze pamiętam był kolegą - rówieśnikiem mojego brata (1941 r.) albo siostry (1946).
To imię i nazwisko pamiętam
z opowieści w rodzinnym domu.
Świat jest jednak mały.......(Małgorzata Seta)