Dziepółć - Radomsko - Gmina ewangelicka - Der Heimatbote - 5/1952 - cz.1

 

                                                Z gminy Radomsko-Dziepółć

                                                     Jak powstała gmina

Początki gminy Radomsko-Dziepółć sięgają początku XIX wieku. W tym czasie w sąsiednich miejscowościach Piotrków, Bełchatów i Częstochowa istniały już parafie. W związku z tym dla coraz liczniejszej ludności ewangelickiej w wioskach powiatu radomskiego pojawiła się konieczność połączenia się i przyłączenia do jednej z istniejących gmin. Rozważając, która gmina mogłaby pełnić rolę gminy macierzystej, wybrano Bełchatów, ponieważ odległość do niego wynosiła „tylko” 6 mil. W lipcu 1839 r. pastor Eduard Lembke z Bełchatowa zwrócił się do superintendentury w Kaliszu z prośbą o zezwolenie na utworzenie filii parafii w Feliksowie w powiecie radomskim. Pismem z dnia 26 czerwca 1840 r. konsystorz warszawski wyraził zgodę na utworzenie tej filii.

Filialna parafia w Feliksowie mogła powstać już wcześniej. Przeszkodził jednak plan, który przewidywał utworzenie filialnej parafii w pobliskim Przedborzu, należącym do Kielc. Plan ten był gorąco popierany przez pastora Röschera z Kielc. Jednak ze względu na wyprowadzkę wielu ewangelików z Przedborza plan ten musiał zostać porzucony.

Już od 1795 roku Feliksów posiadał własną modlitewnię ze szkołą. Pierwszym kantorem i nauczycielem w tej miejscowości był Erdmann Pudewill. Był to niezwykle zdolny człowiek, cieszący się dużą popularnością wśród mieszkańców. Jego zasługi zostały szczególnie podkreślone i docenione przez pastora Benni z Piotrkowa. Do parafii filialnej należało wówczas 209 rodzin, czyli 975 osób. W ciągu roku liczba rodzin wzrosła jednak do 300. Jako pierwszych mieszkańców wsi Feliksów wymienia się: Gottfrieda Bilau, Andreasa Deutschmanna, Christiana Förstera, Gottlieba Hirche, Gottlieba Johna, Christiana Klektę, Johanna i Gottlieba Leiß, Daniela Sempera, Gottlieba Wernera i innych. W 1841 roku parafia filialna otrzymała własne księgi stanu cywilnego. Jednocześnie zakazano katolickim urzędom parafialnym sporządzania aktów stanu cywilnego dla protestantów.

Centrum parafialne w Feliksowie istniało tylko przez bardzo krótki czas. Już w 1843 r. miastem Radomsko wybrano centrum filii parafialnej. Na przełomie XVIII i XIX w. w Radomsku mieszkało wiele rodzin protestanckich. Wśród nich wymienia się: mistrza krawieckiego Daniela Heslera, właściciela wiatraka Gottlieba Weissa, mistrza kuśnierza Matthäusa Lange, mistrzów rzeźniczych Friedricha i Johanna Lange, mistrza piekarza Karla Pohla, woźnego sądowego Daniela Busse, malarza Johanna Schwanka i wielu innych. Jednak około 1840 roku nikt z nich nie mieszkał już w Radomsku. Kiedy przeniesiono tam filię parafii, w miejscowości mieszkały tylko dwie rodziny ewangelickie: Gottlieb Koebernik i Karl Fritz. Musiały więc istnieć wyjątkowe powody, skoro w tych okolicznościach zdecydowano się podjąć ten krok. Uważano, że powody te wynikały z daleko idących obietnic, które magistrat Radomska złożył ewangelikom. Władze miejskie obiecały ewangelikom, że w przypadku przeniesienia centrum parafialnego do miasta udostępnią im bezpłatnie pomieszczenie do celów kultu religijnego. W najbliższej przyszłości kościół katolicki Ducha Świętego miał zostać przekształcony w kościół ewangelicki, co również nie miało nic kosztować. Wreszcie kantor miał otrzymać bezpłatnie trzy morgi ziemi oraz wystarczającą ilość opału.

                                                                   (ciąg dalszy nastąpi)

Dziepółć – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie radomszczańskim, w gminie Radomsko. Za Królestwa Polskiego istniała gmina Dziepułć. W 1938 urodziła się tu poetka i pisarka Liliana Rydzyńska. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa piotrkowskiego. Wikipedia

                                      Aus der gemeinde Radomsko-Dziepole

                                          Wie die Gemeinde entstand

Die Anfänge der Gemeinde Radomsko-Dziepolc reichen bis zu dem Beginn des 19. Jahrhunderts zurück. Zu der Zeit waren in den benachbarten Ortschaften Petrikau, Belchatow und Tschenstochau bereits Kirchengemeinden vorhanden. Für die immer zahlreicher werdende evangelische Bevölkerung in den Dörfern des Kreises Radomsko ergab sich somit die Notwendigkeit des Zusammenschlusses und des Anschlusses an eine der bestehenden Gemeinden. Bei den Erwägungen, welche Gemeinde als Muttergemeinde in Frage kommen könnte, entschied man sich für Belchatow, weil die Entfernung nach dort "nur" 6 Meilen betrug. Im Juli 1839 wandte sich Pastor Eduard Lembke aus Belchatow an die Kalischer Superintendentur mit der Bitte, in Feliksow, im Kreise Radomsko, eine Filialgemeinde ins Leben rufen zu dürfen. Mit Schreiben vom 26. Juni 1840 gab das Warschauer Konsistorium seine Einwilligung zur Gründung dieser Filialgemeinde.

Die Filiale Feliksow hätte schon zu einem früheren Zeitpunkt gegründet werden können. Dem stand jedoch ein Plan im Wege, welcher die Möglichkeit der Gründung einer Filialgemeinde im nahen Przedborz, welches zu Kielce gehörte, vorsah. Dieser Plan wurde eifrigst von Pastor Röscher aus Kielce verfochten. Wegen des Abzuges vieler Evangelischer aus Przedborz mußte dieser Plan jedoch wieder aufgegeben werden. 

Schon seit dem Jahre 1795 besaß Feliksow ein eigenes Bethaus mit Schule. Der erste Kantor und Lehrer des Ortes war Erdmann Pudewill. Dies war ein äußerst tüchtiger Mann, der sich bei der Bevölkerung großer Beliebtheit erfreute. Seine Verdienste wurden von Pastor Benni aus Petrikau besonders hervorgehoben und anerkannt. Zur Filialgemeinde gehörten damals 209 Familien, d. i. 975 Seelen. Die Zahl der Familien stieg jedoch innerhalb eines Jahres auf 300. Als erste Bewohner des Dorfes Feliksow werden genannt: Gottfried Bilau, Andreas Deutschmann, Christian Förster, Gottlieb Hirche, Gottlieb John, Christian Klekta, Johann und Gottlieb Leiß, Daniel Semper, Gottlieb Werner u. a. Im Jahre 1841 erhielt die Filialgemeinde eigene Standesamtsbücher. Zugleich erhielten die katholischen Pfarrämter ein Verbot, standesamtliche Beurkundungen von Evangelischen vorzunehmen.

Das Gemeindezentrum in Feliksow bestand nur ganz kurze Zeit. Schon 1843 wurde die Stadt Radomsko zum Mittelpunkt der Filialgemeinde erwählt. In Radomsko wohnten um die Wende des 18. und 19. Jahrhunderts zahlreiche evangelische Familien. Von den vielen werden genannt: der Schneidermeister Daniel Hesler, der Windmühlenbesitzer Gottlieb Weiß, der Kürschnermeister Matthäus Lange, die Fleischermeister Friedrich und Johann Lange, der Bäckermeister Karl Pohl, der Gerichtsdiener Daniel Busse, der Kunstmaler Johann Schwank und verschiedene andere. Um das Jahr 1840 jedoch war von all diesen niemand mehr in Radomsko ansässig. Als nun die Filialgemeinde nach dort übertragen wurde, wohnten am Ort nur zwei evangelische Familien: Gottlieb Koebernik und Karl Fritz. Es müssen also schon außergewöhnliche Gründe vorgelegen haben, wenn man sich unter diesen Umständen doch entschlossen hat, diesen Schritt zu tun. Diese Gründe glaubte man in den weitgehenden Versprechungen, die der Magistrat von Radomsko den Evangelischen gab, zu sehen. Der Magistrat hatte den Evangelischen für den Fall der Verlegung des Gemeindezentrums nach der Stadt versprochen, einen Raum für gottesdienstliche Zwecke unentgeltlich zur Verfügung zu stellen. In absehbarer Zeit sollte dann die katholische Kirche des Heiligen Geistes in eine evangelische umgewandelt werden, was ebenfalls nichts kosten sollte. Und endlich sollten dem Kantor drei Morgen Land sowie genügend Brennmaterial kostenlos überlassen werden.

                                                                    (Schluß folgt)

Dziepółć – ein Dorf in Polen, gelegen in der Woiwodschaft Łódź, im Landkreis Radomsko, in der Gemeinde Radomsko. Während des Königreichs Polen existierte die Gemeinde Dziepułć. 1938 wurde hier die Dichterin und Schriftstellerin Liliana Rydzyńska geboren. In den Jahren 1975–1998 gehörte der Ort verwaltungstechnisch zur Woiwodschaft Piotrków. Wikipedia