Od Pastenacy'ego do Ericha Buse
Pierwszy proboszcz w Lipnie, Joh. Christoph Leberecht Pastenacy, zmarł w 1827 roku po 28 latach posługi duszpasterskiej. Jego następcą został syn Karl Wilhelm, który pełnił tę funkcję do 1858 roku. Był to pastor, który miał 11 dzieci z trzech małżeństw. Jego następcą został urodzony w Brzezinach w 1832 roku Adolf Rondhaler. Działał w Lipnie w latach 1859–1877 i zmarł w wyniku silnego kopnięcia, które zadał mu jego własny koń.
W latach 1878–1883 pastorem w Lipnie był Heinrich Leopold Bartsch, człowiek o bardzo liberalnych poglądach i teolog liberalny, który dodatkowo zajmował się literaturą i tłumaczył z języka niemieckiego i francuskiego na polski. Następnie przeniósł się do Warszawy, gdzie ostatecznie awansował na stanowisko superintendenta diecezji warszawskiej.
Jego następcą w Lipnie był Johann Buse, pochodzący z Groß Paprotsch. Był bardzo szanowany przez społeczność, ponieważ pełnił swoją funkcję z wielką wiernością i poświęceniem. Po dwunastu latach pracy (1883-95) przeniósł się do Konstantynowa, a później przez wiele lat działał w Iłowie (1914-1931).
Następnie pojawił się niezwykle surowy Johann Anselm Essenburger, o którym starsi ludzie długo jeszcze opowiadali. Wprowadził on surową dyscyplinę kościelną. Członkowie gminy, którzy chcieli zgłosić się do niego do Komunii Świętej, byli najpierw poddawani egzaminowi. Zadawał im pytania z Małego Katechizmu dr. Marcina Lutra. Wielu z tych, którzy nie potrafili odpowiedzieć na pytania, zostało wykluczonych ze stołu Pańskiego. To skłoniło nawet członków wspólnoty o siwych włosach do pilnego wkuwania katechizmu i powtarzania tego, czego nauczyli się kiedyś na lekcjach religii. Pastor ten wprowadził również spowiedź prywatną. Kto popełnił szczególnie ciężki grzech, musiał podczas nabożeństwa uklęknąć na schodach ołtarza – jako znak skruchy.
Essenburger wkrótce stał się tak surowy jak niegdyś Kalwin w Genewie (1541–1564), który zakazał wówczas wszelkich tańców i groził za nie surowymi karami. Jednak po ośmiu latach zmęczył się i zrezygnował z duchownego urzędu (nawiasem mówiąc, jego małżeństwo również się rozpadło); odtąd zajmował się wyłącznie nauczaniem języka niemieckiego w Warszawie i zmarł przedwcześnie. Porażką zakończyła się jego walka z ludzką naturą, która nieustannie podlega popędom i nie unika grzechu. Żadne, nawet najsurowsze przykazania, pokuta i spowiedź nie są w stanie na zawsze uwolnić człowieka od grzechu. Tylko śmierć Chrystusa na krzyżu okrywa naszą grzeszną naturę.
Następcą Essenburga był Adolf Heinrich R o n d t h a l e r, który pełnił swoją funkcję w latach 1906–1913. Za jego kadencji zakupiono zegar wieżowy, który uroczyście zainaugurowano 12 maja 1912 roku. R. przeniósł się następnie do Ozorkowa, a stamtąd do Warszawy, gdzie został dyrektorem gimnazjum Rej.
Kiedy zwolniło się stanowisko proboszcza, do Lipna przybył młody pastor Siegmund Michelis, urodzony w 1890 roku. Przeżył tu lata wojny; wówczas niemieckie siły okupacyjne zdjęły z wieży kościoła wszystkie trzy brązowe dzwony, aby przetopić je na cele zbrojeniowe. Wtedy mały dzwonek ze starego kościoła, który wisiał w domu grabarza, musiał służyć jako zamiennik i przez wiele lat swoim srebrzystym dźwiękiem wzywał wiernych na nabożeństwa.
Michelis opuścił Lipno już w 1921 roku; po odrodzeniu Polski starał się spolonizować niemieckie szkoły, co wywołało ostre walki. Czołowymi bojownikami o zachowanie niemieckojęzycznych szkół byli przede wszystkim znani niemieccy nauczyciele Gustav Prill w Elsanowie oraz Julian Will w Baranach. Michelis przeniósł się następnie do Warszawy, gdzie do 1939 roku pełnił funkcję drugiego, a od 1944 roku pierwszego pastora parafii św. Trójcy. W 1963 roku przeszedł na emeryturę i od wielu lat wykazuje bardzo pojednawcze, tolerancyjne podejście zarówno do katolików, jak i Niemców (w 1958 roku odwiedził Republikę Federalną Niemiec, a także Kilonię).
W okresie między posługami poszczególnych pastorów Lipno często doświadczało dłuższych wakansów, np. w latach 1903–1906 i 1921–1923. Wówczas posługę duszpasterską sprawowali duchowni z sąsiednich parafii Ossówka i Michałki-Rypin.
Ostatnim pastorem, który przybył do Lipna, był urodzony w 1895 roku Erich Buse. Był on wcześniej wikariuszem w Pułtusku i synem wspomnianego już pastora Johanna Buse. Ponieważ Johann Buse był nadal dobrze zapamiętany przez starszych członków parafii, młody Erich został w 1922 roku wybrany dużą większością głosów na duszpasterza.
Młodego pastora czekała ciężka praca w dużej, rozproszonej parafii. Miał pełne prawo powiedzieć do swojego Pana w niebie: „Ty rozstawiasz moje stopy na szerokiej przestrzeni”. Psalm 31, 9 b. Należy tutaj zaznaczyć, że o jego ofiarnej pracy duszpasterskiej i nieustraszonej walce o utrzymanie niemieckojęzycznych szkół pisaliśmy szczegółowo w naszej gazecie z okazji 20. rocznicy jego śmierci. Było to w numerze grudniowym 1965 r. i styczniowym 1966 r. W następnym numerze zamieścimy zdjęcie szkoły w Jasień-Sadki, tej szkoły, o którą pastor Buse przez sześć lat toczył ciężką walkę i którą odzyskał dla niemieckiej społeczności. Społeczność szkolna natychmiast zbudowała przy zachodnim szczycie tego budynku z drewnianych bali dużą, jasną salę lekcyjną i wykonała na potrzeby tej sali ławki.
Kiedy pastor Buse objął swoją posługę, parafia była największa. Liczyła około 10 000 dusz i obejmowała oprócz gminy miejskiej z cmentarzem 15 (piętnaście) gmin kantoralnych i 19 cmentarzy. W następnym numerze zamierzamy je krótko opisać.
(Ciąg dalszy nastąpi)
-1.jpg)
Von Pastenacy bis Erich Buse
Der erste Lipnoer Pfarrer, Joh. Christoph Leberecht Pastenacy, verstarb nach 28 jähriger Seelsorge im Jahre 1827. Ihm folgte sein Sohn Karl Wilhelm, der hier bis 1858 amtierte. Ein Pfarrer, der aus drei Ehen 11 Kinder hatte. Sein Nachfolger war der in Brzeziny 1832 geborene Adolf Rondhaler. Er wirkte in Lipno von 1859 bis 1877 und starb an den Folgen eines starken Hufschlages, den ihm das eigene pferd versetzt hatte.
Von 1878 bis 1883 war Heinrich Leopold Bartsch Pfarrer in Lipno, ein sehr frei denkender Mensch und liberaler Theologe, der sich nebenbei literarisch betätigte und Uebersetzungen aus dem Deutschen und Französischen ins Polnische anfertigte. Er ging dann nach Warschau, wo er schließlich zum Superintendenten der Warschauer Diözese avancierte.
Sein Nachfolger in Lipno war Johann Bus e, der aus Groß Paprotsch stammte. Er wurde von der Gemeinde sehr verehrt, da er in großer Treue und mit viel Aufopferung sein Amt verwaltete. Er ging nach einem zwölfjährigen Wirken \1883-95) nach Konstantynow und war später lange Jahre in Ilow (1914 bis 1931) tätig.
Nun kam ein außerordentlich strenger Herr, Johann Anselm Essenburger, van dem die alten Leute noch lange erzählt haben. Er führte eine harte Kirchenzucht ein. Gemeindeglieder, die sich bei ihm zum Heiligen Abendmahl anmelden wollten, prüfte er erst einmal. Er stellte ihnen Fragen aus Dr. Martin Luthers Kleinem Katechismus. Da wurde so manch einer vom Tisch des Herrn ausgeschlossen, der die Fragen nicht beantworten konnte. Dies veranlaßte selbst Gemeindeglieder in grauen Haaren, noch fleißig den Katechismus zu pauken und zu wiederholen, was sie einst im Konfirmandenunterricht gelernt hatten. Dieser Pastor führte auch die Privatbeichte ein. Wer eine besonders schwere Sünde begangen hatte, der mußte während des Gottesdienstes auf den Altarstufen niederknien - als ein Zeichen seiner Bußfertigkeit.
Essenburger war bald so streng wie weiland Calvin in Genf (1541~64), der damals sogar jeglichen Tanz verbot und mit schweren Strafen bedrohte. Aber nach acht Jahren wurde er müde und entsagte dem geistlichen Amte (übrigens war auch seine Ehe gescheitert); er betätigte sich fortan nur noch als Lehrer der deutschen Sprache in Warschau und starb früh. Er scheiterte an der menschlichen Natur, die nun immer wieder triebhaft handelt und die Sünde nicht meidet. Keine noch so strengen Gebote, Buße und Beichte, können den Menschen für immer sündenfrei machen. Nur Christi Kreuzestod deckt unser sündlich Wesen.
Essenburgers Nachfolger war Adolf Heinrich R o n d t h a l e r, er amtierte von 1906 bis 1913. Während seiner Zeit wurde die Turmuhr angeschafft und am 12. Mai 1912 feierlich eingeweiht. R. ging dann nach Ozorkow und von dort nach Warschau wo er Direktor des Rej-Gymnasiums wurde.
Als die pfarrstelle frei war, kam der noch junge Pastor Siegmund Michellis, geb. 1890, nach Lipno. Er erlebte hier die Kriegsjahre; damals holte die deutsche Besatzungsmacht alle drei Bronzeglocken vom Kirchturm herunter, um sie für Rüstungszwecke einzuschmelzen. Nun mußte die kleine Glocke der alten Kirche, die im Totengräberhaus hing, als Ersatz dienen und rief dann noch viele Jahre mit ihrem silberhellen Geläute die Gemeinde zu den Gottesdiensten.
Michelis verließ Lipno schon 1921; er war nach der Wiedererstehung Polens bemüht, die deutschen Schulen zu polonisieren, was heftige Kämpfe auslöste. Vorkämpfer für die Erhaltung der deutschsprachigen Schulen waren vor allem die weitbekannten deutschen Lehrer Gustav Prill in Elsanowo und Julian Will in Barany. Michelis ging dann nach Warschau, wo er bis 1939 als zweiter und ab 1944 als erster Pfarrer der St. Trinitatisgemeinde wirkte. Er trat 1963 in den Ruhestand und zeigt seit vielen Jahren eine sehr versöhnliche, tolerante Haltung gegenüber den Katholiken wie gegenüber den Deutschen (1958 hat er die Bundesrepublik und auch Kiel besucht).
Zwischen den Dienstzeiten der einzelnen Pastoren erlebte Lipno oft längere Vakanzen, so von 1903 bis 1906 und von 1921 bis 1923. Dann wurde die Pfarrstelle von den Seelsorgern der Nachbargemeinden Ossowka und Michalki-Rypin bedient.
Als letzter Pastor kam der 1895 geborene Erich Buse nach Lipno. Er war erst Vikar in Pultusk und der Sohn des hier bereits genannten Pastors Johann Buse. Da Johann Buse bei den älteren Gemeindegliedern noch in guter Erinnerung war, wurde der junge Erich im Jahre 1922 mit großer Stimmenmehrheit zum Seelsorger gewählt.
Eine harte Arbeit erwartete den jungen Pastor in der großen, weitzerstreuten Gemeinde. Mit vollem Recht konnte er zu seinem Herrn im Himmel sagen: "Du stellst meine Füße auf weiten Raum". Psalm 31, 9 b. Es sei hier darauf hingewiesen, daß über seine aufopfernde seelsorgerische Arbeit und seinen unerschrockenen Kampf um die Erhaltung der deutschsprachigen Schulen anläßlich des Gedenkens an seinen 20. Todestag in unserem Blatt ausführlich berichtet wurde. Das war in der Dezembernummer 1965 und Januarnummer 1966. In der nächsten Ausgabe bringen wir das Bild der Schule in Jasien-Sadki, jener Schule, um die Pastor Buse sechs Jahre einen harten Kampf führte und die er für das Deutschtum zurückgewann. Die Schulgemeinde erbaute dann sofort am Westgiebel dieses Gebäudes aus Holzbohlen einen großen hellen Klassenraum und tischlerte hierfür die Bänke.
Als Pastor Buse seinen Dienst antrat, war die Pfarrgemeinde am größten. Sie zählte etwa 10000 Seelen und umfaßte außer der Stadtgemeinde mit ihrem Friedhof 15 (fünfzehn) Kantoratsgemeinden und 19 Friedhöfe. Wir wollen sie in der nächsten Nummer kurz beschreiben.
(Fortsetzung folgt)
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz