Parafia ewangelicko-luterańska w Lipnie i jej stuletni kościół
Piętnaście parafii kantoralnych.
Po I wojnie światowej do parafii Lipno należały następujące parafie kantoralne:
1. A d a m ó w z cmentarzem. Parafia ta leżała już w powiecie Rypin. Nigdy nie istniała tu szkoła. Sala lekcyjna, w której odbywały się zajęcia szkolne i nabożeństwa czytane, znajdowała się w gospodarstwie rolnym, w którym mieszkał również kantor.
2. B a r a n y z dwoma cmentarzami, jednym w miejscowości i jednym w Grabiny. W Barany znajdowała się okazała szkoła, jednak bez sali modlitewnej. Na nabożeństwa wierni gromadzili się w dużej sali lekcyjnej. Ponieważ miejscowość ta nie była oddalona od Lipna, nie zbudowano tu sali modlitewnej, ponieważ wierni często chodzili na nabożeństwa do miasta.
3. B o g u c i n z jednym cmentarzem. Tutaj gmina posiadała murowany i przestronny budynek modlitewny i szkolny.
4. H o d o r o n z e k - C h o d o r ą ż e k z jednym cmentarzem. Ta parafia powstała podczas I wojny światowej, odłączając się od parafii Makowiec, do której dotychczas należała, i budując drewniany dom modlitwy i szkołę.
5. E l z a n o w o z cmentarzem. Parafia nie posiadała sali modlitewnej i początkowo nie odprawiano tu nabożeństw. Dopiero nauczyciel Gustav Prill rozpoczął nabożeństwa czytane. Kiedy w 1936 r. spłonęła stara szkoła, gmina zbudowała nową na prywatnej działce.
6. Fa b j a n k i z cmentarzem. Pod potężnym topolą stał tu najstarszy dom modlitwy i szkoła w całej parafii, zbudowany z mocnych desek sosnowych. Widzieliśmy go w poprzednim numerze Heimatboten na stronie 7.
7. J a s i e ń - S a d k i z cmentarzem.
8. J a n o w o z cmentarzem w katolickiej wsi Grodzień. Ta parafia kantoralna posiadała w dawnych czasach budynek szkolny z morgą ziemi. Później kantoralostwo zostało rozwiązane i przyłączone do pobliskiej parafii szkolnej i kantoralnej Makowiec. Podczas I wojny światowej ponownie stała się niezależna, a mieszkańcy zbudowali małą drewnianą szkołę z mieszkaniem dla nauczyciela i salą lekcyjną, w której odbywały się również nabożeństwa. Szkoła istniała jednak tylko przez krótki czas i ponownie przyłączyła się do Makowca.
9. L u b u w i e c z cmentarzem . Również ta parafia odłączyła się podczas I wojny światowej od parafii szkolnej i kantoralnej Makowiec i stała się niezależna. Z drewnianych bali zbudowano dom modlitwy i szkołę oraz założono cmentarz. Jednak po krótkim czasie dom modlitwy i szkoła spłonęły. Wybudowano wtedy solidny budynek, który jednak nie mógł zostać w pełni ukończony z powodu II wojny światowej.
10. L o n k e z cmentarzem w Neu Lonke i drugim w Huta Lonke. Ta duża gmina, licząca około 100 rodzin chłopskich, stała się w 1936 r. samodzielną gminą kościelną. Już wcześniej dom modlitwy został przebudowany na kościół . Wybudowano również plebanię. Nową parafię przejął dotychczasowy wikariusz Bruno Ochendrowitsch z Lipna.
11. M i o d u s y z cmentarzem w Teodorowie, położonym w pięknym miejscu na wzgórzu nad jeziorem. Pamiętając o wielkich poświęceniach, parafia wybudowała w miejscu starej modlitewni i szkoły okazałe mieszkanie dla nauczyciela z dużą salą lekcyjną i kaplicą.
13. O r ł o w o z cmentarzem. Tutejsza szkoła i piękna kaplica spłonęły po I wojnie światowej . Na terenie kościelnym zbudowano dużą, solidną salę lekcyjną z mieszkaniem dla nauczyciela. Planowany kościół nie powstał z powodu wojny w 1939 roku. Kantorat stał się filią nowo powstałej parafii Lonke.
14. R y s z e w e k z cmentarzem. Budynek szkolny nie miał sali modlitewnej, ponieważ nie odprawiano tu nabożeństw. Chodzono do pobliskiego kościoła w Lipnie.
15. W i t k o w o. Ta parafia miała dwa cmentarze, jeden w Witkowie, a drugi w Olesznie. W Olesznie istniała wcześniej mała, niezależna parafia. Ze względu na małą liczbę wiernych została ona rozwiązana i przyłączona do Witkowa. Do parafii Lipno należeli również ewangelicy z dwóch miast: Kikol i Skempe. W Kikolu znajdował się również cmentarz ewangelicki.
W pierwszych dziesięcioleciach po utworzeniu parafii Lipno należała do niej również położona nad Wisłą parafia kantora L e n g - W i t o s z y n . Została ona następnie oddzielona od Lipna i przyłączona do parafii Włocławek, ponieważ leżała „u bram” tego miasta.
Ostatnie lata
Do II wojny światowej w Lipnie oraz w kantoratach Jasień, Orłowo i Makowiec działały chóry puzonowe. Chóry mieszane istniały w Lipnie, Jasieniu, Orłowie i Baranach.
W ostatnich latach działalności pastora Buse w Lipnie pracowali wikariusze Richard Hertel i Bruno Ochendrowitsch. Pastor Ochendrowitsch przejął, jak już wspomniano, utworzoną w 1937 r. parafię Lonke. Od 1961 r. działa w prowincji Entre Rias w Argentynie. Pastor Hertel został powołany do niemieckiej Wehrmachtu i poległ na froncie wschodnim.
W wyniku osiedlenia się Niemców z Besarabii podczas II wojny światowej w katolickich wioskach Zaduszniki i Grodzień powstały dwa nowe miejsca głoszenia kazań. Nabożeństwa odbywały się tutaj w gospodarstwach rolnych Niemców z Besarabii.
Podczas II wojny światowej parafia ponownie straciła dwa największe dzwony. Zostały one zabrane przez władze Rzeszy do celów wojennych. Od tego czasu z wieży kościoła rozbrzmiewał już tylko dźwięk najmniejszych dzwonów, które pozostawiono parafii.
Również pastor Erich Buse został powołany do Wehrmachtu; w 1942 r. zabrano go jako tłumacza języka rosyjskiego. Parafią opiekował się odtąd pastor Eugen Hofmann z sąsiedniego Makowiska – w czasie wojny: Wolschebuden. Dwa razy w miesiącu odprawiał nabożeństwa w kościele w Lipnie, jeździł motocyklem do kantora i dodatkowo zarządzał nieobsadzoną parafią w Lonke. W pozostałe niedziele nabożeństwa odprawiał odpowiedni kantor, ostatnio niżej podpisany, który również w każdą niedzielę odprawiał nabożeństwa w jednym z kantoratów.
Ostatnich pięciu kantorów w Lipnie wymieniono tutaj z imienia i nazwiska: Emil S c h i e f e r, Wilhelm
H e n t s c h e l sen., Wilhelm H e n t s c h e l jun., Hermann T o m m i autor tych słów.
*
Pastor Erich Buse nie powrócił z Rosji. Zmarł 7 listopada 1945 roku w obozie jenieckim w Tbilisi na błonicę. Tam też znalazł swoje ostatnie miejsce spoczynku, z dala od ukochanej parafii w Lipnie, której służył jako wierny sługa Pana. My, jego parafianie, rozproszeni po wszystkich stronach świata, chcemy upamiętnić go pieśnią Paula Gerhardta:
Błogosławiony jesteś, dziecko wierności,
masz i nosisz
z chwałą i okrzykami wdzięczności
zwycięstwo, koronę czci.
Bóg sam daje ci palmy
w twoją prawą rękę,
a ty śpiewasz psalmy radości
Temu, który odwrócił twoje cierpienie.
Otto Lange
3072 Langendamm
-1.jpg)
Das Bet- und Schulhaus in Jasien-Sadki mit der Riesenlinde
Lipno – miasto w Polsce położone w województwie kujawsko-pomorskim, siedziba powiatu lipnowskiego oraz gminy wiejskiej Lipno. W XIX w. za czasów zaboru rosyjskiego miasto powiatowe guberni płockiej, następnie w województwie warszawskim i pomorskim. W latach 1945–1954 siedziba wiejskiej gminy Jastrzębie. Wikipedia
Die evangelisch-lutherische Kirchengemeinde Lipno und ihre 100 jährige Kirche
Fünfzehn Kantoratsgemeinden.
Folgende Kantoratsgemeinden gehörten nach dem 1. Weltkrieg zur Pfarrgemeinde Lipno:
1. A d a m ó w mit einem Friedhof. Diese Kantoratsgemeinde leg schon im Kreise Rypin. Hier hat nie ein Schulhaus bestanden. Der Klassenraum, in dem Schulunterricht und Lesegottesdienste abgehalten wurden, befand sich in einem Bauernhaus in dem auch der Kanfor wohnte.
2. B a r a n y mit zwei Friedhöfen, einem am Ort und einern in Grabiny. In Barany gab es ein stattliches Schulhaus, jedoch ohne Betsaal. Zu den Gottesdiensten versammelte sich die Gemeinde im großen Klassenraum. Weil der Ort nicht weit von Lipno entfernt lag, war hier kein Betsaal erbaut worden da man oft in die Stadt zum Gottesdienst ging.
3. B o g u c i n mit einem Friedhof. Hier besaß die Gemeinde ein gemauertes und geräumiges Bet- und Schulhaus.
4. H o d o r o n z e k mit einem Friedhof. Dieses Kantorat entstand im ersten Weltkrieg, indem es sich von der Kantoratsgemeinde Makowiec abspaltete, zu der es bis dahin gehörte, und aus Holzbohlen ein Bet- und Schulhaus erbaute.
5. E l s a n o w o mit einem Friedhof. Das Kantorat besaß keinen Betsaal und es wurden hier anfangs keine Gottesdienste abgehalten. Erst der Lehrer Gustav Prill begann mit Lesegottesdiensten . Als das alte Schulhaus 1936 abbrannte, erbaute die Gemeinde ein neues auf einem privaten Grundstück.
6. Fa b j a n k i mit einem Friedhof. Unter einer mächtigen Pappel stand hier das aus starken Kiefernbohlen erbaute älteste Bet- und Schulhaus der ganzen Kirchengemeinde. Wir sahen es in der vorigen Nummer des Heimatboten auf Seite 7.
7. J a s i e n - S a d k i mit einem Friedhof.
8. J a n o w o mit einem Friedhof in dem katholischen Kirchdorf Grodzen. Diese Kantoratsgemeinde besaß in alter Zeit ein Schulhaus mit einem Morgen Land. Später löste sich das Kantorat auf und schloß sich der nahegelegenen Schul- und Kantoratsgemeinde Makowiec an. Im ersten Weltkrieg wurde es wieder selbständig und die Leute erbauten sich ein kleines hölzernes Schulhaus mit Lehrerwohnung und Klassenraum, in welchem auch die Gottesdienste stattfanden. Die Schule existierte aber wieder nur kurze Zeit, und man schloß sich abermals Makowiec on.
9. L u b u w i e c mit einem Friedhof . Auch diese Gemeinde löste sich im 1. Weltkrieg von der Schul- und Kanlorafsgemeinde Makowiec und wurde selbständig. Es wurde aus Holzbohlen ein Bet- und Schulhaus erbaut und ein Friedhof angelegt. Nach kurzer Zeit brannte jedoch das Bet- und Schulhaus ab. Nun wurde. ein massives errichtet, das aber infolge des zweiten Weltkrieges nicht vollends ausgebaut werden konnte.
10. L o n k e mit einem Friedhof in Neu Lonke und dem anderen in Huta Lonke. Diese große Gemeinde, die etwa 100 Bauernfamilien zählte, wurde 1936 eine selbständige Kirchengemeinde. Bereits vorher war das Bethaus zu einer Kirche umgebaut worden . Auch ein pfarrhaus wurde erbaut. Die neue Pfarrstelle übernahm der bisherige Vikar Bruno Ochendrowitsch aus Lipno.
11. M i o d u s y mit einem sehr schön auf einem Hügel am See gelegenen Friedhof in Teodorowo. Unter sehr großen Opfern erbaute die Gemeinde anstelle des alten Bet- und Schulhauses eine stattliche Lehrerwohnung mit einem großen Klassenzimmer und eine Kapelle.
13. O r ł o w o mit einem Friedhof. Das hiesige Schulhaus und de schöne Kapelle brannten nach dem 1. Weltkrieg ab . Auf einem kirchlichen Grundstück wurde eine massive große Schulklasse mit Lehrerwohnung errichtet. Die geplante Kirche kam durch den Krieg von 1939 nicht mehr zustande. Das Kantorat wurde eine Filiale der neuerstandenen Pfarrgemeinde Lonke.
14. R y s z e w e k mit einem Friedhof. Das Schulhaus hatte keinen. Betsaal denn hier wurden. keine Gottesdienste gehalten. Man ging in die nahegelegene Lipner Kirche.
15. W i t k o w o. Dieses Kantorat hatte zwei Friedhöfe einen in Witkowo und einen in Oleszno. In Oleszno hatte in früherer Zeit eine kleine selbständige Kantoratsgemeinde bestanden. Wegen der geringen Seelenzahl wurde sie aufgelöst und am Witkowo angeschlossen. Zur Kirchengemeinde Lipno gehörten auch die Evangelischen aus den beiden Städten Kikol und Skempe. In Kikol befand sich auch ein evangelischer Friedhof.
In den ersten Jahrzehnten noch Gründung der Pfarrgemeinde Lipno gehörte nach die an der Weichsel liegende Kantoratsgemeinde L e n g - W i t o s z y n zu ihr. Sie wurde dann von Lipno abgetrennt und der Kirchengemeinde Wloclawek angeschlossen, da sie ja "vor den Toren" dieser Stadt lag.
Die letzten Jahre
Bis zum zweiten Weltkrieg bestanden in Lipno und in den Kantoraten Jasien, Orlowo und Makowiec Posaunenchöre. Gemischte Gesangchöre gab es in Lipno, Jasien, Orlowo und Barany.
In den letzten Jahren der Amtstätigkeit von Pastor Buse waren in Lipno die Vikare Richard Hertel und Bruno Ochendrowitsch tätig. Pastor Ochendrowitsch übernahm, wie schon gesagt, die 1937 errichtete Pfarrstelle Lonke. Er wirkt seit 1961 in der Provinz Entre Rias in Argentinien. Pastor Hertel wurde zur deutschen Wehrmacht eingezogen und ist an der Ostfront gefallen.
Durch die Ansiedlung von Bessarabiendeutschen im zweiten Weltkrieg entstanden in den katholischen Kirchdörfern Z a d u s z n i k i und G r o d z e n zwei neue PredigtsteIlen. Die Gottesdienste wurden hier in den Bauernhöfen der Bessarabiendeutschen gehalten.
Im 2. Weltkrieg verlor die Kirchengemeinde wieder die bei·den größten Glocken. Sie wurden von den Behörden des Reiches für Kriegszwecke weggenommen. Von da an klang vom Kirchturm recht vereinsamt nur noch das Geläute der kleinsten Glocke, die man der Gemeinde gelassen hatte.
Auch Pastor Erich Buse wurde zur Wehrmacht einberufen; man holte ihn 1942 als Dolmetscher für. die russische Sprache. Die Pfarrgemeinde wurde nunmehr von Pastor Eugen Hofmann aus dem benachbarten M a k o w i s k o - in der Kriegszeit: Wolschebuden - betreut. Er hielt an zwei Sonntagen im Monat in der Kirche zu Lipno Gottesdienst, fuhr mit seinem Motorrad auf die Kantorate und verwaltete dazu noch die unbesetzte Kirchengemeinde Lonke. An den anderen Sonntagen wurden von dem jeweiligen Kantor Lesegottesdienste gehalten, zuletzt vom Unterzeichneten, der auch an jedem Sonntag in einem der Kantorate Gottesdienst hielt.
Die letzten fünf Kantoren in Lipno seien hier namentlich aufgeführt: Emil S c h i e f e r, Wilhelm
H e n t s c h e l sen., Wilhelm H e n t s c h e l jun., Hermann T o m m und Schreiber dieser Zeilen.
*
Pastor Erich Buse ist aus Rußland nicht zurückgekehrt. Er starb am 7. November 1945 in einem Gefangenenlager in Tiflis an Diphterie. Dort hat er auch seine letzte Ruhestätte gefunden, fern seiner geliebten Lipnoer Gemeinde, der er als treuer Knecht des HERRN gedient hat. Wir, seine Pfarrkinder, die in alle Winde zerstreut worden sind, wollen seiner mit dem Liedervers von Paul Gerhardt gedenken:
Wohl dir, du Kind der Treue,
du hast und trägst davon
mit Ruhm und Dankgeschreie
den Sieg, die Ehrenkron.
Gott gibt dir selbst die Palmen
in deine rechte Hand,
und du singst Freudenpsalmen
dem, der dein Leid gewandt.
Otto Lange
3072 Langendamm
Lipno – eine Stadt in Polen in der Woiwodschaft Kujawien-Pommern, Sitz des Landkreises Lipno und der Landgemeinde Lipno. Im 19. Jahrhundert, während der russischen Besatzung, war Lipno Kreisstadt der Provinz Płock, später der Woiwodschaften Warschau und Pommern. In den Jahren 1945–1954 war Lipno Sitz der Landgemeinde Jastrzębie. Wikipedia
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz