Będków - Łaznów - Ujazd - Tomaszów - Piotrków - Kościoły

 

Bardzo interesująca książka Juckoff Paula z 1921 roku:

Architektonischer Atlas von Polen: Kongress - Polen) - Atlas architektoniczny Polski: Kongres - Polska. Mnóstwo pięknych zdjęć kościołów. W tej części kościoły mi bliskie.

Architektonischer Atlas von Polen : (Kongress-Polen)

Będków (kr. Brzeziny), kościół parafialny. Będków (kr. Brzeziny), Katholische Pfarrkirche.

           Łaznów (Powiat Brzeziny), Kościół drewniany - Łaznów (Kr. Brzeziny), Holzkirche

Ujazd (powiat brzeziński), kościół parafialny. - Ujazd (Kr. Brzeziny), Katholische Pfarrkirche.

Tomaszów (powiat brzeziński), drewniany kościół. - Tomaszów (Kr. Brzeziny), Holzkirche.

             Petrikau (Piotrków), kościół parafialny. - Petrikau (Piotrków), Pfarrkirche.

Łaznów - Rokiciny - Ksiądz - Polowanie - Rozwój - 1902

Rozwój : dziennik polityczny, przemysłowy, ekonomiczny, społeczny i literacki, illustrowany. 1902-11-06 R. 5 no 255

Wypadek z bronią!· W majątku Łanów położonym za Rokicinami, własność p. Brujewicza zdarzył się wczoraj następujący wypadek. P. Wojciech Janiszewski lat 34 objeżdżał bryczką, jednokonną folwark. W polu spotkał miejscowego wikarego, polującego, któremu zaproponował zabranie go na bryczkę. Księdzu w sutannie trudno było wsiąść na wehikuł z niezbyt wygodnemi stopniami, Janiszewski więc, chcąc mu przyjść z pomocą, złapał ręką za lufę dubeltówki, która w chwili tej wystrzeliła, przebijając mu na wylot dłoń lewej ręki, tak że wielki palec został oderwany. Postrzelonego przywieźli do Koluszek, gdzie miejscowy felczer nałożył pierwszy opatrunek, następnie zaś Janisz. koleją przyjechał do Łodzi, a z dworca wprost udał się na stacyę Pogotowia. Szczęśliwym zbiegiem okoliczności na Pogotowiu dyżurował wówczas lekarz-chirurg, który też bezzwłocznie przystąpił do dania stosownej pomocy Janiszewskiemu. Nastąpiło więc oczyszczenie ręki i zszycie skóry, poczem Janisz. udał się na dalszą kuracyę do szpitala św. Aleksandra. Rana jest ciężką i grozi nawet amputacyą. Trzeba dodać, że przed paru laty tenże sam Janiszewski, pracując wówczas w fabryce Heinzla i Kunitzera w Widzewie miał strzaskaną i złamaną przez maszynę w trzech miejscach prawą rękę .

Niemiecki kolaborant - Morderca - Łaznów - Będków - Rodzina Mantaj

 W dniu wczorajszym przesłał na moją skrzynkę Andrzej Nitek bardzo interesujący materiał dotyczący Będkowa i okolic. Różnie można oceniać ten list..., jako dokument, donos? 

    Podobno w każdej plotce jest troszeczkę prawdy....

    Temat rodziny Mantajów z Będkowa, dokładniej z Prażek, bo tam ta niemiecka rodzina mieszkała interesuje mnie od wielu lat. Legendy (nie zawsze pozytywne) idą w zapomnienie..., bohaterowie moich rozmów odeszli na wieczną służbę... Myślę, z czas najwyższy zebrać cały materiał z mrocznych czasach niemieckiej okupacji i wydać drukiem. Mamy w Będkowie bohaterów którzy zginęli w obozach koncentracyjnych, czy też ginęli na wielu frontach w walkach z Niemcami (Monte Casino). 

Zdanie w tym liście "W roku 1945 w obawie przed zdemaskowaniem w m. Będków morduje kobietę i jej dziecko narodowości niemieckiej, która wiedziała o jego powiązaniach z okupantem". - dotyczy rodziny Mantajów. Zagadką jest to, czy to dotyczy  żony Artura (syna Alberta-Fryderyka) i ich synka Bogusia, czy też jego mamy.

    Żona Artura Mantaja z synkiem Bogusiem, utopionym w rowie melioracyjnych pomiędzy Prażkami i Będkowem. (oba zdjęcia otrzymałem od kuzynki Irenki Konewki)

Rodzina Mantajów przed ich karczmą w Będkowie, od lewej: osoba nieznana, żona Artura, ojciec Artura Albert-Fryderyk, mama, Artur Mantaj i synek Boguś.

    

                                                                                                              Łódź 21 02 2001

                                                                                              Instytut Pamięci Narodowej

                                                                                              w Warszawie.

                                                                                              Światowy Związek Żołnierzy AK

                                                                                              Warszawa

Proszę o zbadanie sprawy kolaboracji i bandyckiej działalności w okresie II wojny światowej obywatela Mariana B. zamieszkałego obecnie we wsi Łaznów woj. łódzkie gm. Rokiciny.

     W w/w. okresie II wojny światowej zamieszkiwał w m. Będków i współpracował z niemieckimi władzami okupacyjnymi Będkowa i Ujazdu.

     Jego bandycka działalność polegała na napadach i rabowaniu mienia w okolicznych miejscowościach, a także na inwigilacji ruchu oporu.

    W roku 1945 w obawie przed zdemaskowaniem w m. Będków morduje kobietę i jej dziecko narodowości niemieckiej, która wiedziała o jego powiązaniach z okupantem.

    W m. Ujazd uczestniczy w likwidacji rodziny żydowskiej /małżeństwo z małym dzieckiem - wysiedlona z Bydgoszczy/, która to widywała go w asyście Niemców w zamieszkiwanym przez nich budynku.

    U schyłku wojny zostaje schwytany w m. Zacharz na rabunku mienia i przez chłopów oddany w ręce gestapo w Tomaszowie Maz. Przypuszcza się, że Marian B. był sprawcą wydania dowódcy oddziału AK w Olszowie, który to najprawdopodobniej wpadł na trop jego bandyckiej szajki. Aresztowania dokonali Niemcy z którymi Marian B. współpracował i ślad po dowódcy AK zaginął...

    Marian B. w okresie wojny, był sprawcą wielu morderstw m.in. ludzi zajmujących się handlem, uczestniczył w deportacji żydów z Będkowa, mówi się też, że zdezerterował z wojska w czasie kampanii wrześniowej.

    Po wojnie i likwidacji niewygodnych świadków, wstępuje do Milicji Obywatelskiej, uczestniczy w rozstrzeliwaniu ludności niemieckiej w m. Będków przez NKWD., uczestniczy też w maltretowaniu ludzi aresztowanych przez U.B. min. z Zacharza.

    Przed tzw. "odwilżą polityczną" rezygnuje z pracy w milicji i przenosi się do m. Łaznów. W latach 70-tych ubiega się o wstąpienie do ZBOWiD-u, jednakże osoby znające jego przeszłość okupacyjną, blokują mu zapisanie się. Czeka aż umrą - i po ich śmierci w latach 80-tych - jawi się jako były żołnierz AK, komórka do zadań specjalnych. Jest to dobrze wymyślone, gdyż ludzie z takich komórek nie podlegali ewidencji, brak jest nawet świadków w samym A.K.

    Zwłoka z jaką piszę list wynikła z mylnego poinformowania mnie iż Marian B. od kilkunastu lat nie żyje, jak się obecnie dowiedziałem kilkanaście lat temu zmarł jego brat, Marian B. żyje w m.Łaznów..., i chełpi się zasługami w obronie Ojczyzny - tym samym szkalując dobre imię Armii Krajowej. Podobno dają mu jeszcze odznaczenia i awanse - kto za tym stoi ??

                                                                                                          Zenon D. z Łodzi.

Ps. Nie podaję pełnego nazwiska "bohatera" tego listu.

    

Borowa Wilhelmswalde - Łaznów - Gresmann - Damaschke - Archiwum - 1821

   Ponad 201 lat temu spisano ten dokument. Dotyczy on panny Małgorzaty Gresmann zamieszałej w Borowej na służbie u Michała Damaschke w tejże wsi. Chce wyjść za mąż, jednak brak jej podstawowych dokumentów powoduje sporo problemów o których jest ten interesujący dokument!

 

Działo się we wsi Łaznowie Gminie tegoż Nazwiska nazwiska Ba.... 14 listopada 1821.

Przedemną Andrzejem Wiottengrüber z. Woyta Gminy tej pod Nr. 2 tu mieszkającym stawiała się Małgorzata Gresmann lat 22 (dwadzieścia dwa) wieku licząca, ze służby w Kolonii Borowo tey Gminie utrzymująca się, rodem z Kolonii Unisław pod miastem Kulm w Wielkim Księstwie Poznańskiem - która gdy potrzebnie do związku Małżeńskiego metryki a tey złożyć nie jest wstanie - gdy się za granicą Kraiu 24 tego urodziła i tu ani żadnych krewnych ani funduszów do uzyskania teyże nie ma wnieysze takowej o zapisanie Aktu  znania wniosła, w celu uzupełnienia czego przedstawiła 2 świadków

1. Michała Damaszke lat 43

2. Krystyana Erstling lat 36

bieżacych w Kolonii Borowo, na własnych osadach zamieszkałych - którzy zeznali, że taż Małgorzata Gresmann na 8-mek ro... w Kolonii Borowo utrzymuje się z służby i od początku przybycia toiest od roku 1814 ciągle przez lat 4 u Michała Damaszke w służbie zostawała. Krewnych zaś iey ani rodziców nie znali prócz brata który mieszkał w roku 1813 w Kolonii i tam umarł; i to, że usłyszeli od opiekuna stawaiącego Karola Bey...  dawniej w Borowy a teraz nie wiadomo gdzie mieszkającego iż zyięć iego Woyciech Gresmann nazywał się i we wsi Wola Sko... (Eko...) Pabianice umarł, i że rodziła się koło miasta które istotnie ztego rest miał 24 ze swoich osób znaiąc takowe miasto poświadczając, iako też że Małgorzata nie ma więcej ani mniey iak lat dwadzieścia i dwa, że iest w stanie wolnym wyznania Ewangelickiego - więcey wiadomości nie posiadamy, tylko że i matka iey umarła.

Gdy więcej nie było do zamieszczenia poprzedzający Akt znania świadkom czytany został, i po ich oświadczeniu iż zeznania swe gotowi są poprzeć przysięgą rękami własnemi podpisać i stawaiąca ....

Będków - Akt urodzenia - Judaika - Statystyka - Archiwum Państwowe w Piotrkowie - 1826-46 - cz.8

 

     Akta Państwowego Archiwum w Piotrkowie zawierają skany aktów urodzin dzieci wyznania mojżeszowego z okresu 21 lat (1826-46). Dobre i to, liczę, że w przyszłości, pojawią się skany następnych lat. Troszeczkę czasu mi zajęło wczytywanie się w ręczne zapiski, z przed prawie 200 lat., być może niektóre z imion lub nazwisk są źle odczytane, za co przepraszam. W okresie 21 lat urodziło się w samym Będkowie 156 noworodków z czego 72 dziewczynki i 84 chłopców.

Die Akten des Staatsarchivs in Piotrków enthalten Scans von Geburtsurkunden von Kindern jüdischen Glaubens für einen Zeitraum von 21 Jahren (1826-46). Das ist auch gut so, und ich hoffe, dass in Zukunft auch Scans von anderen Jahrgängen verfügbar sein werden. Es hat mich einige Zeit gekostet, die handschriftlichen Aufzeichnungen von vor fast 200 Jahren durchzulesen, und vielleicht sind einige der Namen falsch gelesen, wofür ich mich entschuldige. In dem Zeitraum von 21 Jahren wurden allein in Bêdkov 156 Neugeborene geboren, davon 72 Mädchen und 84 Jungen.

Rok	Ilość ur.	Dziewczynki	Chłopcy	Będków	Inna miejscowość	Uwagi
1826	3	1	2	3
1827	3	2	1	3
1828	3	-	3	3
1829	2	1	1	1	Wykno – dziewcz.
1830	7	3	4	7
1831	2	-	2	2
1832	7	2	5	7
1833	10	4	6	10
1834	10	5	5	9	Wykno – chłopiec.
1835	8	4	4	8
1836	4	1	3	4
1837	11	5	6	11
1838	9	2	7	9
1839	6	1	5	6
1840	16	12	4	16
1841	8	6	2	6	Łaznów – dziewczynka i Rudnik – chłopiec.
1842	13	7	6	13	Wilkucice – chł.
1843	11	7	4	10
1844	10	4	6	9	Zamość – chł.
1845	12	4	8	12
1846	8	3	5	7	Zamość – chł.
Razem	163	74	89	156	7

Będków - Zamość - Akt urodzenia - Judaika - Archiwum Państwowe w Piotrkowie - 1841-43 - cz.7

 Lata 1844 - 46.

L.p	Imię i nazwisko	Data urodzin	Imię i nazwisko ojca	Imię i nazwisko matki	Świadkowie
1	Izrael Blankiet – chłopiec.	5.1.1844 w Zamościu.	Josek Blankiet, pachciarz z Zamościa, lat 22	Hana z d. Mendel lat 25.	Jeka Przytyk, lat 51, szynkarz soli i Josek Wald, piekarz, lat 59.
2	Borek Wołkowiecz – chłopiec.	1.3.1844	Mosiek Wołkowicz, wyrobnik, lat 44	Nuta z d. Braum, lat 30.	j.w.
3	Frajda Goldberg – dziewczynka.	18.3.1844	Abram Goldberg, lat 28.	Hanna z d. Lajzerowicz, lat 26	Josek Wald, piekarz, lat 59 i Manel cały, lat 48, dzierżawca ….
4	Rafał Nejsztad – chłopiec.	23.3.1844	Herszek Nejsztad, lat 30 zarobkujący...	Trena z d. Rajzwilitów, lat 30	Jeka Przytyk, lat 51, szynkarz soli i Josek Wald, piekarz, lat 59.
5	Hinda - dziewczynka.	18.5.1844	Herszek Fogielman, lat 41	Rajza z d. Lajzerowicz, lat 39	j.w.
6	Cejmech Dawid Brojtman - chłopiec	1.6.1844	Hertz Brojtman, lat 37, zarobkujący.	Bruchla, lat 33.	j.w.
7	Brinda Tornberg – dziewczynka.	26.6.1844	Mosiek Tornberg, lat 37 handlarz mąki.	Nuzla z d. Blankiet, lat 28.	j.w.
8	Ester Ryfka Pinkus – dziewczynka.	9.7.1844	Lewin Pinkus, lat 33, rzezak.	Jura z d. Blankiet, lat 29	j.w.
9	Chabsie Bejer Rozenzweig – chłopiec.	14.7.1844	Szmul Mendel Rozenzwajg, lat 30, wyrobnik.	Esterka Hejniw, lat 26.	j.w.
10	Simche Bine Przytyk – chłopiec.	2.8.1844	Jcek Przytyk, handlarz soli, lat 52.	Hana z d. Neusztad, lat 26.	Josek Wald, piekarz, lat 59 i Haskiel Blankiet, szynkarz, lat 60.
11	Dawid Rubin - chłopiec	1.2.1845	Szlama Szmul Będkowski, piekarz, lat 34	Sura z d. Majer, lat 35.	Jeka Przytyk, lat 51, szynkarz soli i Haskiel Blankiet, szynkarz, lat 60.
12	Jciek Migdał – chłopiec.	14.1.1845	Mosiek Migdał, lat 25, wyrobnik.	Rajza Małka z d. Fuz, lat 26.	Josek Taradajka, lat 36, krawca i Dawid Nejsztad, lat 50, rzeźnik.
13	Frima Nejsztad - dziewczynka	13.1.1845	Lejbuś Nejsztal, lat 26, wyrobnik	Ides z d. Obrocznik, lat 23.	Mandla Cała, lat 49 i Josek Wald, piekarz, lat 59
14	Abram Romanowicz – chłopiec.	19.4.1845	Wolf Romanowicz, wyrobnik, lat 25	Maryja z d. Wald, lat 25.	Jeka Przytyk, lat 51, szynkarz soli i Mendel Tornberg, handlarz mąki, lat 37
15	Szlama Grynberger – chłopiec.	19.4.1845	Abram Mosiek Grynberger, wyrobnik, lat 25	Fajga Rojze z d. Edelman, lat 21.	Haskiel Blankiet, szynkarz, lat 60 i Szmul Będkowski, piekarz, lat 34.
16	Blime Taradajka - dziewczynka	13.4.1845	Mosiek Taradajka, krawiec, lat 36	Szaindla z d. Rozenzweig, lat 40.	Josek Wald, piekarz, lat 59 i Herzek Fogielman, lat 41, wyrobnik.
17	Boruch Blic – chłopiec.	31.8.1845	Iser Blic, lat 50, wyrobnik.	Hana z d. Rozenberg, lat 36	Jeka Przytyk, lat 52, szynkarz soli i Abram Goldberg, lat 29, wyrobnik.
18	Peise Gitel Neysztat - dziewczynka.	8.11.1845	Herszek Neysztat, lat 33, wyrobnik.	Trana z d. Pakuła, lat 28.	Jeka Przytyk, lat 52, szynkarz soli i Haskiel Blankiet, szynkarz, lat 61.
19	Mordche Elsychowicz, chłopiec.	11.11.1845	Izrael Elsychowicz, lat 70, wyrobnik.	Perla z d. Lajzer, lat 27.	Jeka Przytyk, lat 52, szynkarz soli i Dawid Nejsztad, lat 50, rzeźnik.
20	Mosiek Markowicz - chłopiec.	18.11.1845	Lewek Markowicz, lat 25, wyrobnik.	Estera z d. Błaszkowicz, lat 18.	Manel Cała, lat 49, dzierżawca konsumpcji i Wolf Romanowicz, lat 25, wyrobnik.

21	Gołda Szejna, dziewczynka	24.12.1845	Jankiel Szejnert, lat 30	Hana z d. Kalman, lat 29	Herszek Fogelman, piekarz, lat 45 i Dawid Nejsztad, lat 50, rzeźnik.
22	Abram Dawid Tornberg - chłopiec.	25.12.1845	Mosiek Tornberg, lat 45, handlarz mąki.	Isla z d. Blankiet, lat 44.	Manel Cała, lat 49, dzierżawca konsumpcji i Dawid Nejsztad, lat 50, rzeźnik.

23	Lewek Blankiet - chłopiec.	19.1.1846 w Zamościu	Josek Blankiet, Pachciarz z Zamościa, lat 25.	Hana z d. Ha…, lat 24	Herszek Fogelman, piekarz, lat 45 i Dawid Nejsztad, lat 50, rzeźnik.
24	Dwojra Łaja Będkowska – dziewczynka.	20.1.1846	Majer Moszek Będkowski, wyrobnik, lat 22	Ryfka z d. Nachman, lat 25.	Jeka Przytyk, lat 53, szynkarz soli i Haskiel Blankiet, szynkarz, lat 61

25	Cywia Fogelman – dziewczynka.	15.2.1846	Herszek Fogelman, lat 38, piekarz.	Rajza z d. Rajzerowicz. Lat 37.	Dawid Nejsztad, lat 50, rzeźnik i Jeka Przytyk, lat 53, szynkarz soli
26	Mosiek Dawid Blankiet – chłopiec.	28.2.1846	Jankiel Blankiet, lat 20, wyrobnik.	Estera Hinz, lat 21.	Manel Cała, lat 49, dzierżawca konsumpcji i Jeka Przytyk, lat 53, szynkarz soli
27	Jerychem Goldberg – chłopiec.	2.3.1846	Mosiek Goldberg, lat 33, wyrobnik.	Hana z d. Lajzerowicz, lat 30.	j.w.
28	Haje Sure Migdał – dziewczynka.	15.3.1846	Gerszon Migdał, stolarz, lat 24.	Maryja Ci… Słabon?, lat 25.	Jeka Przytyk, lat 53, szynkarz soli i Mosiek Goldberg, lat 33, wyrobnik
29	Dawid Goldberg – chłopiec.	27.6.1846	Lewek Goldberg, lat 24	Dwojra z d. Przytyk, lat 21.	Jeka Przytyk, lat 53, szynkarz soli i Haskiel Blankiet, szynkarz, lat 61
30	Mordka Brener – chłopiec.	27.8.1846	Lewek Pejska Brener, analfabeta, lat 31, katryniarz Burzynina.	Hana z d. Szai, lat 22	Manel Cała, lat 49, dzierżawca konsumpcji i Jeka Przytyk, lat 53, szynkarz soli