Bukowiec - Łaznowska Wola - Nowosolna = Niemieckie osadnictwo - Der Heimatbote - 1/1975

 Ciekawy materiał dotyczący sytuacji ewangelików po 1945 roku w okolicach Łodzi w miastach, miasteczkach i wioskach. Otto Heike w dosyć obszernym opracowaniu pisze również o Dobrzyniu, Przedeczy, Chodeczy, Kutnie, Płocku, Wyszogradzie, Białymstoku. 

Wybrałem to, co mnie najbardziej interesuje, "mój" Bukowiec, także Łaznowską Wolę czy też Nowosolną.

Cały artykuł zamieszczono na stronie 5 Der Heimatbote w styczniu 1975 roku.

                        STARA OJCZYZNA – DOŚWIADCZENIA Z 1974 ROKU

                                     W miastach i wsiach w okolicach Łodzi

A teraz jeszcze kilka informacji o losach kościołów ewangelickich w miastach i wsiach okolic Łodzi. Pozytywne wiadomości napływają ze Zgierza, gdzie w miejsce kościoła ewangelickiego zniszczonego podczas wojny we wrześniu 1939 r. przez niemiecką bombę lotniczą, udało się zbudować nowy kościół w pobliżu cmentarza ewangelickiego, który został poświęcony w czerwcu 1972 r. Stosunkowo dobrze wygląda sytuacja kościołów w miastach Pabianice, Ozorków i Tomaszów, chociaż również tutaj stan budynków pozostawia wiele do życzenia. W Aleksandrowie, niegdyś zamieszkałym głównie przez Niemców i ewangelików, a podczas wojny nazywanym Wirkheim, ponieważ pracowało tu wielu tkaczy pończoch, kościół ewangelicki został przejęty przez katolików, a nabożeństwa ewangelickie muszą być odprawiane w małej kaplicy cmentarnej.

W żadnym z tych miast nie można już mówić o kwitnącym życiu parafialnym. Nieliczni pozostali ewangelicy to w większości osoby starsze, które ze względu na wysokość składek kościelnych nie są w stanie utrzymać własnego pastora. Tak więc parafią w Łodzi i pozostałą częścią parafii w Ozorkowie opiekuje się pastor Mariusz Werner ze Zgierza. Na przykład parafia w Tomaszowie liczy obecnie około 300 zarejestrowanych członków, w Zduńskiej Woli około 130; tutaj miejscowy pastor Jerzy Drzewiecki, ur. 4.6.1939 r., jakiś czas temu wyemigrował do Republiki Federalnej Niemiec, obecnie nazywa się Gregor Henke, tzn. przyjął nazwisko panieńskie swojej żony, co jest u nas prawnie możliwe (dzięki pełnej równości mężczyzn i kobiet przed urzędnikiem stanu cywilnego).

Bardzo smutna sytuacja panuje w dawnych niemieckich wioskach w okolicach Łodzi. Jako przykład można podać szwabskie wioski Neusalzfeld/Nowosolna, Groembach/Łaznowska Wola i Königsbach/Bukowiec. Ewangelicki kościół w Neusalzfeld został sprzedany Kościołowi katolickiemu. Kościół w Groembach został wynajęty przedsiębiorstwu gospodarczemu. Wreszcie piękny kościółek w Königsbach, zbudowany podczas I wojny światowej, został rozebrany. Kiedy zapytaliśmy w Königsbach o okoliczności rozbiórki kościoła, powiedziano nam, że został on sprzedany przez ewangelickie władze kościelne. Natomiast konsystorz poinformował nas, że kościół w Königsbach został rozebrany z własnej inicjatywy przez lokalne władze.

Interessantes Material über die Situation der Evangelischen nach 1945 in der Umgebung von Łódź in Städten, Kleinstädten und Dörfern. Otto Heike schreibt in seiner recht umfangreichen Studie auch über Dobrzyń, Przedecz, Chodecz, Kutno, Płock, Wyszogród und Białystok.

Ich habe das ausgewählt, was mich am meisten interessiert, „mein” Bukowiec, aber auch Łaznowska Wola oder Nowosolna.

Der gesamte Artikel wurde im Januar 1975 auf Seite 5 des Heimatboten veröffentlicht.

                                  DIE ALTE HEIMAT - IM JAHRE 1974 ERLEBT

                                       In den Städten und Dörfern bei Lodz

Und nun noch einige Angaben über das Schicksal  den evangelischen Gotteshäuser in den Städten und Dörfern des Gebietes um Lodz. Erfreundliches ist aus Zgierz zu berichten, wo als Ersatz für die im Septemberkrieg 1939 durch eine deutsche Fliegerbombe zerstörte ev. Kirche ein neues Gotteshaus nahe am ev. Friedhof erbaut werden konnte, das im Juni 1972 eingeweiht wurde. Verhältnismäßig guy ist es auch um die Kirchen in den Städten Pabianice, Ozorków und Tomaszów bestellt, wenngleich auch hier bauliche Zustand zu wünschenläßt. In den einst so überwiegend von Deutschen und Evangelischen bewohnten Alexandrów - im Kriege Wirkheim, weil hier so viele Strumpfwirker wirkten - ist das evangelische Gotteshaus von den Katholiken in Anspruch genommen werden und der evangelische Gottesdienst muß in der kleinen Friedhofskapelle abgehalten werden.

Von einem blühenden Gemeindeleben kann man in allen diesen Städten kaum noch sprechen. Die in geringer Zahl zurückgebliebenen Evangelischen sind zumeist alte Leute und durch ihre Kirchenbeiträge nicht in der Lage, einen eigenen Pastor zu unterhalten. So wird in Lodz und die Restgemeinde Ozorków von Pastor Mariusz Werner in Zgierz betreut. Die Tomaschower Gemeinde z. B. zählt jetzt etwa 300 registierte Gemeindeglieder, die in Zdunska Wola um 130; hier ist der Ortspastor Jerzy Drzewiecki, geb. 4.6.1939, vor einiger Zeit in die Bundesrepublik abgewandert, er heißt heute Gregor Henke, d.h. er hat den Mädchenn Namen seiner Frau angenommen, was gesetztlich bei uns möglich ist (durch die volle Gleichstellung von Mann und Frau vor dem Standesbeamten).

Ganz traurig sieht es in dem ehemals von Deutschen bewohnten Dörfern bei Lodz aus. Als Beispiel seinen die Schwabendörfer Neusalzfeld/Nowosolna, Groembach/Łaznowska Wola und Königsbach/Bukowiec angeführt. Das ev. Gotteshaus in Neusalzfeld wurde an die Katholische Kirche verkauft. Das Gotteshaus in Groembach wurde an ein Wirtschaftsunternehmen vermietet. Das schöne, im 1. Weltkrieg neu erbaute Kirchlein zu Königsbach schließlich ist abgerissen worden. Als wir in Königsbach nach den Umständen des Abbruches der Kirche fragten, wurde uns gesagt, sie sei von der evang. Kirchenleitung verkauft worden. Demgegenüber wurde uns vom Konsistorium bedeutet, daß die Kirche in Königsbach  von den örtlichen Stellen eigenmächtig abgerissen worden sei.

Es gab unzählige deutsche ländliche Siedlungen im Raum zwischen Weichsel, Warthe und Prosna und weit darüber hinaus. Sie alle hatten jewels ein Bethaus und Kantorat, im größeren Ort die Kirche. Es wäre noch von so vielen Bethäusern und Kantoraten in unserer Heimat zu berichten, die hier  nicht erwähnt werden konnten. Vielleicht geschieht es nach und nach durch Besuchsreisende, denn Polen ist zur Zeit ein offenes Land.

                                                                                                     Otto Heike

Bukowiec - Königsbach - Świadectwo - Martin Köhler - Otto Heike - 1803 - cz.2

 Ciąg dalszy dokumentów, opinii dotyczących osadnika Martina Kiehlera (Köhlera), który wyjeżdżał ze swojego miejsca urodzenia i zamieszkania wraz żoną i 5-ga dzieci do Bukowca - Koenigsbach.

                               ZAŚWIADCZENIE O DOBRYM CHARAKTERZE

burmistrza Domsessel Thiebolda Meiera z dnia 29 marca 1803 r. dla emigranta Martina Kiehlera (Köhlera).

                                           WYJAZD Z DOLNEGO RENU

Obecny obywatel o nazwisku Martin Kiehler, do tej pory mieszkaniec tutejszej gminy i zamierzający przenieść się stąd i osiedlić gdzie indziej, a mianowicie z żoną i pięciorgiem dzieci, jest w ten sposób poświadczony zgodnie z prawdą, że jest zawsze posłuszny swoim przełożonym, swoim przełożonym, zgodnie z prawem i chętnie płaci podatki, i że zawsze okazywał się służalczy i pokojowy wobec wszystkich, i że był szkolony od dzieciństwa do pracy na roli, o której jest dokładnie zaznajomiony, a także do uprawy koniczyny i ogrodów i jest ogólnie pracowity i chętny do wykonywania wszelkich prac rolniczych. Ponieważ jednak ma dużą rodzinę, a ziemia w tej okolicy jest bardzo uboga, a on posiada niewielki majątek, jest zmuszony, na mocy swojego pragnienia jako prawego ojca, aby jego dzieci były szczęśliwe, przenieść się do obszaru, w którym jego praca jest lepiej wynagradzana niż tutaj.

Powyższe jest niniejszym poświadczone i podpisane zgodnie z prawdą.

                                                                                                                   Thiebolt Meir.

          PRZEPIS DZIEDZICZNY DLA KOLONISTY MARTINA KIEHLERA.

Jego Królewska Mość Pruski Nasz Najłaskawszy Pan niniejszym zatwierdza i potwierdza załączony akt dziedziczny z dnia 15 czerwca a.c. dla kolonisty Martina Kiehlera z Domsessel, Departements Niederrhein, terytorium francuskie, dotyczący trzydziestu Magdeburger Morgen, lub Ein Hufer Stelle, sub Ml. IX na kolonii Koenigsbach, Domainen Amts Pabianice, we wszystkich jego punktach i klauzulach, Signatum Kalisch d. 15 lipca 1803.

                                                                Królewska Południowa Izba Wojenna i Domen.

(Duża pieczęć)                                                                                                  (Podpisy)

                                                        POTWIERDZENIE

dziedzicznego zapisu dla kolonisty drugiej klasy Martina Kiehlera z Domsessel, Departements Niederrhein, pochodzącego z terytorium francuskiego, dotyczącego 30 Morgen lub Ein Hufer Stelle sub Ml. IX na kolonii Koenigsbach Domainen Amts Pabianice.

                                                                                                                           (Podpis)

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

LEUMUNDSZEUGNIS

des Bürgermeisters von Domsessel Thiebold Meier von 29. März 1803 für den Auswanderer Martin Kiehler (Köhler).

DEPARTAMENT VOM NIEDERRHEIN

Gegenwärtigem Bürger, Nahmens Martin Kiehler, bis dahin Einwohner hiesiger Gemeinde und im begriff ist von hier aus zu ziehen, und sich anderwärts Niederzulassen, als nehmlich mit seinem Weib und 5 Kinder, wird ihm also in Wahrheit Attestiert, daß er sich jederzeit gegen seine Obern Gehorsam, nach den Gesetzen und Willig in den Abgaben, und gegen Jedermann dienstfertig und friedsam erzeigt hat, und von Kindheit an zu dem Ackerbau angewiessen worden, dessen er durchaus Kundig ist, wie auch zum Klee und garten bau und überhaupt zu aller Landarbeit fleißig und aufgelegt ist. Weil er aber eine starke Familie hat und das Land in hiesiger Gegend sehr TRheuer ist, er aber wenig Eigenthum besitzt, also genöthigt ist, Kraft seines, als rechtschaffenen Vater fühlenden Wunsches, seine Kinder Glücklich zu sehen, sich auf eine Gegend zu begeben, wo seine Arbeit besser als hier belohnt wird.

Obiges wird hiermit der Wahrheit Gemäß attestirt und Unterschrieben.

                                                                                                  Thiebolt Meir.

          ERBVERSCHREIBUNG FÜR DEN KOLONISTEN MARTIN KIEHLER.

Seine Königs Majestät von Preußen Unser allergnädigster Herr genehmigt und bestätigt hierdurch die angeheftete Erbverchreibung vom 15. Juny a.c. für den kolonisten Martin Kiehler aus Domsessel, Departements Niederrhein, französischen Gebiets, über die ihm zugeteilte dreißig Magdeburger Morgen, oder Ein Hufer Stelle, sub Ml. IX auf der Kolonie Koenigsbach, Dimainen Amts Pabianice, in allen ihren Punkten und Klauseln, Signatum Kalisch d. 15. July 1803.

                                                                Königl. Südp. krieges und Domainen-Kammer.

     (Großes Siegel)                                                                           (Unterschriften)

       

CONFIRMATION

der Erbverschreibung für den Kolonisten zweiter Klasse Martin Kiehler aus Domsessel, Departements Niederrhein, französischen Gebiets gebürtig, über die ihm zugeteilte 30 Morgen oder Ein Hufer Stelle sub Ml. IX auf der Kolonie Koenigsbach Domainen Amts Pabianice.

                                                                                                        (Unterschrift)         

ß Ää Öö Üü                                

Bukowiec - Königsbach - Świadectwo - Martin Köhler - Otto Heike - 1803 - cz. 1

Na stronach 346-48 książki Otto Heike - 150 Jahre Schwabensiedlungen in Polen. 1795 - 1945 znajdujemy bardzo ciekawy opis dotyczący rodziny przyszłego mieszkańca Bukowca - Königsbach, Martina Köhlera, jego żony Evą Elisabethą z domu Lange i 5-ga ich dzieci. 

Oryginał znajduje się w Archiwum Niemców z Polski Centralnej i Wołynia w Mönchengladbach, sygn. A 1 b V nr 3366

                                                         ŚWIADECTWA

dotyczące uczciwego pochodzenia, nienagannego zachowania, chrześcijańskiego małżeństwa, narodzin i chrztu pięciorga dzieci Martina Köhlera.

Martin Köhler, mieszczanin zamieszkały w Domsessel, parafia Lorenzen, dawniej należący do książęcego hrabstwa Nassau Saarwerden, obecnie do kantonu Saarunion (dawniej Saarboxenheim) okręg Zabern, departament Dolnego Renu Republiki Francuskiej, pochodzi z Maxweiler, parafii Berg, w byłym hrabstwie Saarwerden, wraz z rodziną wyznaje nasz Kościół ewangelicko-luterański i będzie miał w swoich rękach świadectwa dotyczące jego osoby z parafii luterańskiej Berg.

WYCIĄGI Z KSIĄG KOŚCIELNYCH EWANGELICKO-LUTERAŃSKIEGO KOŚCIOŁA POWSZECHNEGO W LORENZEN I DOMSESSEL.

1) Narodziny i chrzest Evy Elisabethy Lange, żony Martina Köhlera. W dniu 12 maja 1770 r. w Domsessel Friedrichowi Lange, tamtejszemu obywatelowi i mistrzowi kamieniarskiemu, urodziła się córka, żona Eva Margaretha, ochrzczona 13 maja 1770 r. i nazwana Eva Elisabetha. Świadkami chrztu są: 1) Philipp Hänel, obywatel Domsessel, 2) Eva Elisabetha, żona Nicolausa Pfirscha, wójta Domsessel, 3) Dorothea, żona Carla Würza z Domsessel.

2) Chrześcijański związek Martina Köhlera z Evą Elisabethą Lange. W dniu 18 grudnia 1792 r. w Domsessel zostały ordynowane następujące osoby: Martin Köhler, dawniej Nicolaus Köhler z Maxweiler, niezamężny syn, i Eva Elisabetha Lange, dawniej Friedrich Lange z Domsessel, prawowita córka.

3) Narodziny i chrzest prawowitych dzieci Martina Köhlera i Evy Elisabethy Lange.

     1) W dniu 4 lipca 1793 r. Martinowi Köhlerowi w Domsessen urodził się syn z jego żony Evy Elisabethy Lange, ochrzczony 7 lipca 1793 r. i nazwany Johann Nicolaus.

Świadkami są: 1) Georg Wertle, tkacz, 2) Johann Nicolaus, syn Philippa Pfirscha. 3) Maria Catharina, niezamężna córka Nicolausa Sutora. Wszyscy z Domsessel.

     2.) 15 lipca 1797 r. Martinowi Köhlerowi w Domsessel urodziła się córka, żona Eva Elisabetha gebohrene Lange, ochrzczona 18 lipca i nazwana Margaretha. Świadkami chrztu są: 1) Margaretha, żona Andreasa Thiebolda z Domsessel, 2) Peter Hafner z Maxweiler, 3) Christina, żona Paulusa rolnika z Domsessel, 4) Andreas Clauß z Domsessel.

     3) 16 października 1798 r. Martinowi Köhlerowi w Domsessel urodził się syn, ochrzczony 19 października 1798 r. i nazwany Johann Peter. Rodzice chrzestni to: 1) Nicolaus Köhler z Maxweiler, 2) Peter Thiebold, żonaty syn Petera Thiebolda z Domsessel, 3) Christina, żona Paulusa Schweizera z Domsessel, 4) Catharina, żona Nicolausa Phirscha, urodzona Szwajcarka.

     4) W poniedziałek 26 maja 1800 r. Eva Elisabetha z domu Lange, żona Martina Köhlera zum Domsessel, urodziła córkę, która została ochrzczona 28 maja 1800 r. i nazwana Catherina Carolina. Świadkami są: 1) Peter Schilling, obywatel Domsessel, 2) Andreas Clauß obywatel Domsessel, 3) Catharina, ogrodniczka, żona Theobalda Reeb z Domsessel, 4) Carolina, żona Georga Wertle z Domsessel, urodzona Lange.

    5) W piątek 9 kwietnia 1802 r. Eva Elisabetha z domu Lange, żona Martina Köhlera z Domsessel, urodziła syna, który został ochrzczony w poniedziałek 12 kwietnia 1802 r. i nazwany Jacob. Świadkami są: 1) Jacob Carl, obywatel Domsessel, 2) Augustin Schilling, obywatel Domsessel, 3) Justina z domu Bachin, żona Paulusa Fritscha z Domsessel, 4) Eva z domu Thieboldin, żona nauczyciela Böbirna.

Powyższe wyciągi z księgi parafialnej parafii Lorenzen i Domsessel, które są identyczne z niniejszym, są nie tylko poświadczone, ale obywatel Martin Köhler i jego żona Eva Elisabetha, urodzona Lenge, są również poświadczone zgodnie z prawdą, że prowadzili honorowe i chrześcijańskie życie, wolne od wszelkich rażących wad, należycie uczestniczyli w naszych publicznych nabożeństwach kościelnych i od czasu do czasu przyjmowali Komunię Świętą, żyli spokojnie w małżeństwie i zawsze żyli po sąsiedzku i przyjaźnie ze swoimi współwyznawcami. Teraz, gdy ta chrześcijańska, honorowa, uczciwa, wierna i pracowita rodzina opuszcza nasz zbór, odsyłam ich z moimi najserdeczniejszymi błogosławieństwami. Niech Wszechmogący chroni ich w ich zamierzonej podróży i niech dobra opatrzność przywiedzie ich szczęśliwie do miejsca, w którym ich dobrobyt może rozkwitać na ciele i duszy. Polecam tę (lukę)... tym, z którymi może się zetknąć, do braterskiego przyjęcia i pełnego miłości wsparcia, gdyby tego potrzebowała; ale szczególnie polecam ją wiernemu nadzorowi jej przyszłego pastora.

wygłoszone w Lorenzen, kanton Saar-Union, okręg Zabern.

Departament Dolnego Renu. 19 marca 1803-28 Ventose XI.

                                             Ludwig Philipp Hildebrand.

                                    Pastor ewangelicko-luterański w Lorenzen i Domsessel.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Auf den Seiten 346-48 des Buches Otto Heike - 150 Jahre Schwabensiedlungen in Polen. 1795 - 1945 finden wir eine sehr interessante Beschreibung über die Familie des späteren Bewohners von Bukowiec - Königsbach, Martin Köhler, seine Frau Eva Elisabeth geb. Lange und ihre 5 Kinder.

Das Original befindet sich in Archiv der deutschen aus Mittelpolen und Wolhynien in Mönchengladbach, Sign. A 1 b V Nr. 3366

                                                                      ZEUGNISSE

die ehrliche Herkunft, die unbescholtene Aufführung, den christlichen Ehestand, Geburt und Taufe der fünf Kinder des Martin Köhler betreffend.

Martin Köhler, bürgerlicher Einwohner zu Domsessel, Pfarrei Lorenzen, ehmals zu fürstlich - Nassauischen Grafschaft Saarwerden, nunmehr zum Canton Saarunion - (ehmals Saarboxenheim) bezirk von Zabern, Niederrheinischen Departements der französischen Republik gehörig, ist gebürtig von Maxweiler, Pfarrei Berg, in der ehmaligen Grafschaft Saarwerden, bekennt sich mit seiner Familie zu unserer Evangelisch-Lutherischen Kirche, und wird aus der Lutherischen Pfarrei berg Zeugnisse, seine Person betreffend, in Händen haben.

AUSZOGE AUS DEN KIRCHENREGISTERN DER EVANGELISCH-LUTHERISCHEN GEMEINEN LORENZEN UND DOMSESSEL.

1.) Geburt und Taufe der Eva Elisabetha Lange, Ehefrau des Martin Köhler. Den 12. Mai 1770 ist zu Domsessel dem Friedrich Lange, Bürger und Steinhauer-Meister daselbst, von seiner Ehefrau der Eva Margaretha eine Tochter geboren, den 13. Mai 1770, getauft und Eva Elisabetha genannt worden. Taufzeugen sind: 1. Philipp Hänel, Bürger zu Domsessel, 2.) Eva Elisabetha, des Gerichtsschöffen zu Domsessel Nicolaus Pfirsch Ehefrau, 3.) Dorothea, des Carl Würz zu Domsessel Ehefrau.

2.) Christliche Copulation des Martin Köhler mit der Eva Elisabetha Lange. Den 18. Dezember 1792 wurden zu Domsessel eherlich eingesegnet: Martin Köhler, weiland Nicolaus Köhler von Maxweiler eherlich lediger Sohn, und Eva Elisabetha lange, weiland Friedrich Lange vom Domsessel, ehelichledige Tochter.

3.) Geburt und Taufe der ehelichen Kinder des Martin Köhler und der Eva Elisabetha Lange.

     1.) den 4. Juli 1793 wurde dem Martin Köhler zu Domsessen von seiner Ehefrau Eva Elisabetha Lange ein Sohn gebohren, den 7 Juli 1793 getauft, und Johann Nicolaus genannt.

Taufzeugen sind: 1.) Georg Wertle, ein Weber, 2.) Johann Nicolaus, des Philipp Pfirsch Sohn. 3.) maria Catharina, des Nicolaus Sutor ledige Tochter. Sämtlich von Domsessel.

     2.) Den 15 Juli 1797 wurde dem Martin Köhler zu Domsessel von seine Ehefrau der Eva Elisabetha gebohrene Lange eine Tochter gebohren, den 18 eiusdem getauft und Margaretha genannt. Taufzeugin sind: 1.) Margaretha, Andreas Thiebolds Ehefrau von Domsessel, 2.)Peter Hafner von Maxweiler, 3.) Christina, Ehefrau des Paulus bauer zu Domsessel, 4.)Andreas Clauß von Domsessel.

     3.) Den 16. October 1798 wurde dem Martin Köhler zu Domsessel von seine Ehefrau der Eva Elisabetha gebohrene Lange ein Sohn gebohren, welcher den 19. October 1798 die heilige Taufe empfing und Johann Peter genannt wurde. Taufpaten sind: 1.) Nicolaus Köhler von Maxweiler, 2.) Peter Thiebold, verheirateter Sohn des Peter Thiebold zu Domsessel, 3.) Christina, Ehefrau des Paulus Schweizer zu Domsessel, 4.) Catharina, Ehefrau des Nicolaus Phirsch, eine gebohrene Schweizerin.

 ß Ää Öö Üü

     4.) Montags den 26. Mai 1800 hat Eva Elisabetha gebohrene Lange, Ehefrau des Martin Köhler zum Domsessel eine Tochter gebohrenen,welche den 28 Mai 1800 die heilige Taufe empfing und Catherina Carolina genennt wurde. Taufzeugen sind: 1.) Peter Schilling, Bürger zu Domsessel, 2.) Andreas Clauß Bürger zu Domsessel, 3.)Catharina, gebohrene Gärtnerin, Ehefrau des Theobald Reeb zu Domsessel, 4.) Carolina, des Georg Wertle zu Domsessel Ehefrau, eine gebohrene Lange.

     5.) Freitags, den 9. April 1802 hat Eva Elisabetha gebohrene Lange, Ehefrau des Martin Köhler zum Domsessel einen Sohn gebohren, welcher Montags den 12 April 1802 die heilige Taufe empfing und Jacob genannt wurde. Taufzeugen sind: 1.) Jacob Carl, Bürger zu Domsessel, 2.) Augustin Schilling, Bürger zu Domsessel, 3.) Justina gebohrene Bachin, Ehefrau Paulus Fritsch zu Domsessel, 4.) Eva gebohrene Thieboldin, Ehefrau des Schulmeisters Böbirn.

Das obige Auszüge aus dem Kirchenbuch der Pfarrei Lorenzen und Domsessel, demselbigen gleichlautend seyn wird nicht allein bezeuget, sondern es wird auch dem Bürger Martin Köhler und seiner Frau, der Eva Elisabetha, einer gebohrenen Lenge, der Wahrheit gemäß das Zeugniß gegeben, daß dieselben einen von allen groben Lastern befreiten, unanstössigen, ehrbaren und christlichen Lebenbswandeln geführet, sich ordentlich zu unserm öffentlichen Gottesdienst gehalten und das heilige Abendmahl von Zeit zu Zeit empfangen, friedlich in der Ehe und mit ihren Mitchristen stets nachbarlich und freundlich gelebt haben. Indem nun diese christliche, ehrbare, redliche, treue und fleißige Familie unsere Gemeine verläßt, so entlasse ich sie mit den herzlichsten Segenswünschen. Der Allmächtige sey ihr Schutz auf ihrer vorhabenden Reisse, und die gute Vorsehung bringe sie glücklich an einen ort hin, wo ihre Wohlfahrt an Leib und Selle gedeihen kann. Ich empfehle diese (Lücke)... mit denen sie in Verbindung kommen mag, zur brüderlichen Aufnahme und liebreichen Unterstützung, im Fall sie es benöthigegt seyn möchte; besonders aber empfehle ich sie der treuen Aufsicht ihres künftigen Seelsorgens.

gegeben zu Lorenzen, Canton Saar-Union, Arrondissement Zabern.

Departement von Niederrhein. Den 19. März 1803-28. Ventose XI.

                                             Ludwig Philipp Hildebrand.

                                    Evangelisch-Lutherischer Pfarrer zu lorenzen und Domsessel.

Łaznowska Wola - Grömbach - Umowa Małżeńska - HEIRATSKONTRAKT - Otto Heike - 1818

 Bardzo ciekawy dokument dotyczący Łaznowskiej Woli i jej mieszkańców. Umowa małżeńska w szczegółach zamieszczona w książce Otto Heike - 150 Jahre Schwabensiedlungen in Polen. 1795 - 1945 na stronach:342-344

                                       UMOWA MAŁŻEŃSKA

           Johanna Georga Drewsa i Christiny Fleig w Grömbach (Łaznowska Wola)

                                                                            Kolonia Łaznowska Wola, 2 stycznia 1819 r.

W dniu dzisiejszym, za sprawą Opatrzności Bożej, Johann George Drews, syn kolonisty Michaela Drewsa, zamieszkały tutaj pod numerem 46, zawarł związek małżeński z panną Christiną Fleigin, najmłodszą przybraną córką zmarłego tutaj kolonisty Michaela Krolla, a w niniejszym kontrakcie małżeńskim zostały zawarte następujące warunki między panem młodym i panną młodą, jego ojcem i matką oraz przez obie strony.

                                                                            § 1

Właściciel Drews przekazuje swojemu synowi Johannowi George'owi Drewsowi połowę zakładu sub. Nr 45, składający się z trzydziestu akrów magdeburskich, połowy domu, połowy stodoły i połowy stajni. Syn otrzymuje ziemię od drogi do lasu, na całej długości granicy pod nr 47. Otrzymuje dużą halę przy drodze, połowę stodoły pod nr 47 i stajnię przy drodze, ale ojciec i syn zadowolą się stajnią w stodole.

                                                                            § 2

Ponieważ w posiadłości syna Johanna George'a Drew nadal znajdują się kawałki ziemi, które nie są uprawiane, ojciec obiecuje pomóc mu wspólnie, dopóki ta ziemia nie zostanie obsiana. Wspólnie ogrodzą również ścieżkę dla bydła, która biegnie wzdłuż granicy syna z lasem, aby w razie potrzeby zapobiec uszkodzeniom.

                                                                            § 3

Ojciec daje synowi kolejne pół akra na drodze do ogrodu drzewnego i kuchennego, na granicy nr 45. I z bydłem pociągowym, które posiada ojciec, obaj będą pracować na swoich polach, dopóki syn nie będzie miał siebie.

                                                                             § 4

Syn otrzymuje od ojca dwie owce i może z nimi robić, co mu się podoba, a ojciec pomoże synowi nabyć tyle żywego inwentarza, ile ma, a jeden może zatrzymać tyle, ile drugi.

                                                                             § 5 

Syn płaci ojcu pięćdziesiąt Reichsthalerów za tę połowę majątku, a ta połowa majątku jest całkowicie jego własnością. Może ją również sprzedać, jeśli zechce. W takim przypadku ojciec miałby jednak prawo odebrać nieruchomość, gdyby zapłacił kwotę, którą wcześniej zapłaciłby obcy.

                                                                            § 6

Panna młoda Christina Fleigin przynosi swojemu przyszłemu mężowi osiemdziesiąt Reichsthalerów. W przypadku śmierci rodziców męża, pozostały przy życiu partner otrzyma dożywotnią posiadłość proporcjonalnie do okoliczności. Dopóki jednak ojciec będzie w stanie, sam będzie uprawiał swoją ziemię.

Niniejsza umowa została zatwierdzona i podpisana przez wszystkie strony.

Podpisano. Johann Rondthaler, podpisano. Andreas Zundel, attn. Fridrich Sim, podpisano Georg Fleig.

                                                                                        +++ będzie nazywany Michael Drews

                                                                                        +++ będzie nazywał się Johann George Drews

                                                                                        podpisano. Matka Anna Katarina Drews

                                                                                        podpisano Christina Fleigin

                                                                                        podpisano. Salomea Rondthaler.

Jako świadkowie:                                                           podpisano Gottfried Kannwischer, 

                                                                                        podpisano Gottlieb Kroll

Niniejszy kontrakt małżeński został należycie potwierdzony we wszystkich punktach przez sąd w Schultzen.

Laznowska Wola 3 stycznia 1818 r.

                                                                                        Podpisano. Schulz Krüger

                                                                                        Podpisano. Majer Timm

podpisano                                                                       Urzędnicy sądowi Pieczęć

 

                                               

                                                         HEIRATSKONTRAKT

des Johann George Drews und der Christina Fleig in Grömbach (Laznowska Wola)

Kolonie Laznowskawola, den 2. Januar 1819

Es haben sich an dem heutigen Datum aus Fügung Gottes in ein eheliches Bündnis eingelassen der Johann George Drews, der Sohn des Colonisten Michael Drews, wohnhaft als Eingenthümer hierselbst auf No. 46, mit der Jungfer Christina Fleigin, die jüngste Pflege-Tochter des verstorbenen Colonisten Michael kroll hierselbst, und sind bey diesem Heyraths-Tractat zwischen dem Bräutigam und Braut, dessen Vater und Mutter und von beyden Theilen folgende Bedingungen abgeschlossen worden.

                                                                            § 1

Der Eingenthümer Drews übergibt seinem Sohn Johann George Drews, das halbe Etablissement sub. No. 45, bestehend aus dreyßig Magdeburger Morgen, das halbe Haus, halbe Scheune und halben Stall. Das Land erhält der Sohn von der Straße an bis an die Forst, der ganzen Länge nach an der Grenze No. 47. Er erhält die große Stube an der Straße, die halbe Scheune an No. 47. und den Stall an der Straße, doch werden sich Vater und Sohn vor der Hand, beyde mit dem Stalle in der Scheune behelfen.

                                                                            § 2

Weil auf dem Sohn Johann George Drews seinem Grundstücke noch einige Stücke Land sind, die nicht urbar sind, so verspricht ihm der Vater gemeinschaftlich zu helfen, bis dieses Land eingesäet worden ist. Die Viehtrift, die, an des Sohnes Grenze nach dem Walde geht, werden sie auch um Schaden zu verhüten, wo es nöthig ist gemeinschaftlich zäunen.

                                                                            § 3

Der Vater gibt dem Sohne noch einen halben Morgen an der Straße zum Baum-und Küchen-Garten, an der Grenze No. 45. Und mit dem Zug-Vieh, welches der Vater besitzt, werden beyde ihren Acker bearbeiten, bis der Sohn sich selbst.

                                                                             § 4

Zwei Schafe erhält der Sohn vom Vater und Kann damit schalten und walten wie er will, übrigens wird der Vater behülflich seyn, daß in der Viehzucht mit der Zeit, der Sohn so viel erwerben soll, wie er selbst hat, und kann einer so viel halten wie der andere.

                                                                             § 5       12

Für dieses halbe Etablissement zahlt der Sohn dem Vater fünfzig Reichsthaler aus, und ist diese Hälfte Grundstück ganz sein Eigenthum. Hat auch die Freyheit wenn es ihm möglich wäre zu verkaufen. Doch hätte der Vater in diesem Fall das Recht, das Grundstück wieder an sich zu ziehen, wenn er die Summe dafür gibt, was ein Fremder davor geben wollte.

                                                                            § 6

Die Braut Christina Fleigin bringt Achtzig Reichsthaler zu ihrem künftigen Ehemann. Sollte bey den Eltern des Mannes etwa ein Todesfall eintreten, so wird hernach dem überlebenden Theil verhältnismäßig und nach Umständen der Zeit ein Leibgeding ausgesetzt werden. So lange der Vater aber kann wird er sein Land selbst bewirthschaften.

Es ist dieser Contract von allen Theilen genehmigt und eigenhändig unterschreiben.

gez. Johann Rondthaler, gez. Andreas Zundel, gez. Fridrich Sim, gez. georg Fleig.

+++ soll heißen Michael Drews

+++ sol heißen Johann George Drews

gez. Mutter Anna Katarina Drews

gez. Christina Fleigin

gez. Salomea Rondthaler.

Als Zeugen: gez. Gottfried Kannwischer, gez. Gottlieb Kroll

Dieser Heiraths Contracts ist vom Schultzen Gericht in allen Punkten pflichtmäßig bestätigt.

Laznowskawola den 3. Januar 1818

gez. Schulz Krüger

gez. Majer Timm

gez. Gerichtsmänner Siegel

Łaznowska Wola - Grömbach - Akt Nadania - Jakub Haaß - 1802 - cz.4

                                                                            § 17

Niniejsza zgoda udzielana jest na zasadach określonych w § 10, po uiszczeniu opłaty w wysokości połowy kwoty rocznej zgody.

                                                                            § 18

Ponieważ kolonia Groemchach tworzy wspólnotę Dors, dziedziczny dzierżawca staje się jej członkiem i jako taki musi poddać się wszystkim obowiązkom wynikającym z tego stosunku. Musi przyjmować wymagany napój z gminnego kruge lub z propinacji urzędu lub majątku, do którego przypisana jest kolonia, i nie może warzyć piwa kotłowego. Musi również być posłuszny sądom wiejskim, burmistrzowi i ławnikom we wszystkich zarządzeniach policyjnych i, podobnie jak każdy członek społeczności, poddać się wszystkim pracom publicznym i ciężarom zarządzonym przez władze wiejskie dla dobra społeczności, w tym w szczególności naprawie i utrzymaniu dróg w dzielnicy kolonii. Musi również

                                                                             § 19

wnosić proporcjonalny wkład w budowę i utrzymanie wspólnych pieców, które mają być budowane między zakładami zgodnie z życzeniami i potrzebami kolonistów, i do których obaj właściciele muszą wnieść po pół metra kwadratowego bezpłatnie. Nawiasem mówiąc, jeśli chce zbudować własny piec, może on być zbudowany tylko w odległości co najmniej 30 kroków od budynków jego i jego sąsiadów, aby zapobiec ryzyku pożaru.

                                                                              § 20

Dziedziczny właściciel ziemski Haaß będzie miał proporcjonalny udział w majątku gminnym i wszystkich prawach, które Jego Królewska Mość przyzna kolonii Grömbach po zakończeniu założenia, wraz ze specjalnymi prawami fundacyjnymi; będzie on również uprawniony do proporcjonalnego udziału w nieruchomości.

                                                                              § 21

Wolność dla jego osoby i dzieci lub służących płci męskiej przywiezionych do kraju. Z drugiej strony może on

                                                                              § 22   

na prawach, które nie są wyrażone ani w niniejszym akcie założycielskim, ani w obecnym dziedzicznym statucie interesów, a mianowicie do wolnego wypasu i wypalania w lasach królewskich i z nich, ale powinien, dopóki trwają wolne lata i o ile pozwalają na to okoliczności. Pasterstwo w lesie jest dozwolone.

                                                                              § 23

Realizacja niniejszego zapisu dziedzicznego jest bezpłatna, ale dzierżawca dziedziczny musi na własny koszt zapewnić wpis udziału dziedzicznego do księgi hipotecznej.

                                                                              § 24

Tak jak dziedziczny dzierżawca, kolonista Jacob Haaß, zobowiązuje się teraz do wiernego wypełnienia wszystkich powyższych zobowiązań, tak Królewska Izba Wojenna i Domen zobowiązuje się do ochrony go w przyszłości w korzystaniu z pozostawionej mu nieruchomości i wszystkich związanych z nią praw.

Niniejsza obligacja interesu dziedzicznego została sporządzona w dwóch identycznych egzemplarzach i podpisana przez samego człowieka interesu dziedzicznego Haassa, ale wykonana przez Królewską Izbę Wojny i Domen za pomocą zwykłego podpisu i odciśnięcia dużej pieczęci wewnętrznej. Sporządzono i podano w Warszawie, dnia 4 lutego 1802 r.

Wielka pieczęć

                                                          Królewska Południowopruska Izba Wojny i Domen

                                                                                   Podpisano. Jacob Haas

Powyższy kontrakt dzierżawy dziedzicznej zawarty pomiędzy Królewską Izbą Wojny i Domen w Warszawie

Powyższy kontrakt dzierżawy dziedzicznej zawarty pomiędzy Królewską Izbą Wojenną i Domen w Warszawie dla kolonisty Jacoba Haaßa i kolonisty Jacoba Haaßa został nie tylko wszędzie zatwierdzony przez Jacoba Haaßa po odczytaniu, ale także natychmiast własnoręcznie podpisany, co niniejszym sumiennie poświadczamy.

Łazów 19 maja 1802 r.

Prusy Królewskie. Domainen Justitz Amt.         Pieczęć podpisana. Redtel podpisany. Brendel

Zgodnie z ogólnym protokołem zapisanym pod dzisiejszą datą, zakład chałupniczy nr 7 znajdujący się w kolonii Groembach został przekazany koloniście Jacobowi Haaßowi przez podpisanych komisarzy dato.

Łaznow 19 maja 1802 r.

podpisane przez Moritz podpisany. Redtel Justice Amtmann gez. Brendel Actuarius.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

                                                                         § 17

Dieser Consens soll unter denen im § 10 fest angesagten Modalitaeten gegen Erlegung von Laudemien geldern, welche dem halben Betrage des Jährlichen Consens beykommen, ertheilt werden.

                                                                            § 18

Da die Colonie Groemchach eine Dors Gemeinde bildet, so wird der Erbzinsmann ein Mitglied derselben, und als solcher muß er sich allen aus diesem Verhältnis entspringenden Pflichten unterwerfen. Er muß das benötigte Getränk aus dem Gemeinde Kruge oder aus der Propination des Amts oder Guths, wozu die Colonie geschlagen wird, nehmen, darf auch kein Kesselbier brauen. Er muß ferner den Dorfgerichten, dem Schulzen und den Geschworenen in allen polizeilichen Anordnungen schuldigen Gehorsam leisten, sich auch, gleich jedem Mitglied der Gemeinde allen, zum besten derselben von der Dorfs Obrigkeit angeordneten öffentlichen Arbeiten und Lasten, wofür besonders die Instandsetzung und Unterhaltung der Straßen im Bezirk der Colonie gehört unterziehen. Er muß ferner

                                                                             § 19

zum Bau und Unterhaltung der Gemein Backöfen, welche nach den Wünschen und Bedürfnissen der Colonisten zwischen den Etablissements angelegt werden sollen, und wozu die 2 Besitzer jeder eine halbe Quadratruthe unentgeltlich hergeben müssen, verhältnismäßig beytragen. Sollte er übrigens sich einen eigenen Backofern bauen wollen, so darf solcher zur Verhütung von Feuers Gefahr nur in einer Entfernung von wenigstens 30 Schritten von seinen und seines Nachbarn Gebäuden angelegt werden.

                                                                              § 20

An dem Gemeinde Eigenthum, und allen Gerechtsamen, die Sne Königl. Majestät der Colonie Grömbach nach beendigten Einrichtung, nebst besonderern Stiftungsb riefes zusichern werden, hat der Erbzinsmann Haaß seinen verhältnismäßigen Antheilt; auch wird ihm

                                                                              § 21

hierdurch die Canton Freiheit für seine Person, und die mit ins Land gebrachten Kinder oder Dienstbothen männlichen Geschlechts zugesichert. Dagegen darf er

                                                                              § 22   

auf Gerechtsame, die weder in dieser Stiftungs Urkunde, noch in der gegenwärtigen Erbzinsverchreibung ausgedrückt sind, namentlich auf freye Hütung und Feuerung, in und aus den Königlichen Forsten, keine Ansprüche machen, doch soll ihm, so lange die Freyjahre dauern, und so weit es die Umstände erlauben. Hütung in der Forst gestattet werden.

                                                                              § 23

Die Ausfertigung der gegenwärtigen Erbverschreibung geschieht unentgeltlich, die käufliche Eintragung des Erbzins recht aber in das Hypothekenbuch muß der Erbzinsmann auf seine Kosten besorgen.

                                                                              § 24

So wie nun der Erbzinsmann, der Colonist Jacob Haaß alles Vorstehende getreulich zu erfüllen angelobt, so versichert dagegen die Königl. Krieges- und Domainenkammer, ihm beym Genuß des, ihm überlassenen Grundstücks, und allen damit verbundenen Gerechtsamen, künftig zu schützen.

Urkundlich ist diese Erbzinsverschreibung in zwei gleichlautenden Exemplarien ausgefertig, und von dem Erbzins Mann Haaß eigenhändig unterschrieben, von der Königl. Krieges- und Domainen Kammer aber durch gewöhnliche Unterschrift und und Vordrückung des großen Innsiegels vollzogen worder. So geschehen und gegeben zu Warschau, den 4. Februar 1802.

Großes Siegel

Königl. Südpreußische Krieges und Domainenkammer

gez. Jacob Haaß

Das vorstehende, zwischen der  Königl. Krieges- und Domainenkammer zu Warschau

Erbzins - Verschreibung für den Kolonisten Jacob Haaß und dem Kolonisten Jacob Haaß geschlossene Erbpachts Contract von dem Jacob Haaß nach geschehener Vorlesung nicht nur überall genehmigt, sonder auch sofort eigenhändig unterschrieben worden, solches wird hierdurch pflichtäß attestiert.

Łazow den 19 May 1802

Königl. Preuß. Domainen Justitz Amt.

Siegel                                  gez. Redtel                           gez. Brendel

Gemäß dem unterm heutigen Dato aufgenommenen General Protocoll ist das in der Colonie Groembach belegene Häusler Etablissement Nr. 7 dem Kolonisten Jacob Haaß durch unterschriebene Commissarien dato gerichtlich übergeben worden.

Łaznow den 19 May 1802

gez. Moritz                  gez. Redtel Justiz Amtmann                              gez. Brendel Actuarius.

Łaznowska Wola - Grömbach - Akt Nadania - Jakub Haaß - 1802 - cz.3

                                                                             § 11

Podział zakładu, czy to przez podział między dzieci, czy przez sprzedaż, nie może nastąpić bez najistotniejszych powodów, co do których Izba Królewska zastrzega sobie prawo do podjęcia bezwarunkowej decyzji. Wyłącznie do wspomnianej Izby Królewskiej należy również określenie warunków, na jakich chce wyrazić zgodę na rozczłonkowanie.

                                                                             § 12

Po upływie lat wolnych, tj. od pierwszego grudnia 1807 roku, napisz tysiąc osiemset siedem, dziedziczny właściciel ziemski Haaß jest zobowiązany do płacenia Izbie Królewskiej lub organowi lub skarbowi, który zostanie poinstruowany, aby otrzymać i zostanie mu szczegółowo przedstawiony, roczny czynsz kanoniczny lub dziedziczny z przekazanej mu ziemi.

Czynsz ten będzie wynosił osiem dobrych groszy za jeden akr magdeburski i wartość pół berlińskiego buszla żyta według aktualnego podatku komornego, a ponieważ buszel jest obecnie obliczany na 16 gr. według podatku komornego.

Jeżeli właściciel, stosownie do wielkości swego zakładu opisanego w § 1, posiada 10 akrów i 30 łanów kwadratowych, a po odliczeniu placu budowlanego, który nie jest oprocentowany i zawiera 30 łanów kwadratowych, tj. 10 akrów, pisać dziesięć akrów, oprocentowanego gruntu, kanon wynosi 3 rth. 8 ggr., pisać trzy talary osiem dobrych groszy, które musi zapłacić w 2 ratach, pierwszego grudnia i pierwszego czerwca każdego roku. Jeśli, nawiasem mówiąc, stawka izby powinna zostać zwiększona, musi oczekiwać proporcjonalnej redukcji czynszu gruntowego, tak jak, przeciwnie, musi oczekiwać proporcjonalnej redukcji tego samego, jeśli stawka izby powinna zostać zmniejszona.

                                                                             § 13

Dzierżawca dziedziczny nie może żądać umorzenia tego czynszu gruntowego z powodu nieszczęścia lub utraty użytkowania. Ponadto, w przypadku zalegania z płatnością przez dwa lata, Izba Królewska jest upoważniona do konfiskaty zakładu i pozbycia się go w inny sposób.

                                                                             § 14 

Oprócz wyżej wymienionego kanonu, dziedziczny właściciel ziemski Haaß, po upływie obiecanych mu lat wolnizny, winien zgodnie z zasadą słuszności uiszczać część opłaty palowej lub opłatę, która powinna zostać wprowadzona w jej miejsce na przyszłość, a także całkowicie podporządkować się wszelkim innym opłatom, należnościom i obowiązkom ciążącym na innych właścicielach ziemskich. Będzie jednak na zawsze zwolniony z dostarczania paszy i dostarczania kwaterunku. Ponadto będzie zwolniony z obowiązków wymienionych w niniejszym § we wszystkich przypadkach, w których takie obowiązki są konstytucyjnie przyznane chłopom w dobrach królewskich. posiadłości.

                                                                             § 15

Ponieważ intencją Waszej Królewskiej Mości jest promowanie kultury kraju poprzez osiedlanie kolonistów, stawia się również warunek, że w ciągu 10 lat od dnia objęcia w posiadanie 30 sztuk szczepionych drzew owocowych dobrej jakości musi zostać zasadzonych i utrzymanych w zakładzie na zawsze.

                                                                              § 16

We wszystkich sprawach prawnych dotyczących osoby dzierżawcy dziedzicznego lub ziemi przyznanej mu na podstawie czynszu dziedzicznego, podlega on częściowej jurysdykcji Justitz Amts, do której przypisana jest kolonia Groembach. Musi on również wystąpić do tego ostatniego o zgodę na zbycie, o której mowa powyżej.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

                                                                                        § 11

Zerstückelung des Etablissements, es geschehe solches durch Theilung unter Kindern oder durch Veräußerung, soll ohne die erheblichsten Gründe, über welche die Königl. Kammer sich die unbedingte Entscheidung vorbehält, nicht stattfinden. Auch soll es lediglich bey der gedachten Königl. Kammer stehen, die Bedingungen zu bestimmen, unter welchen sie die Einwilligung zur Zerstückelung geben will.

                                                                             § 12

Nach Ablauf der Freyjahre, also von ersten Decbr. 1807, schreibe Eintausend Achthundert und Sieben ab, ist der Erbzinsmann Haaß verbunden, an die Königl. Kammer oder diejenige Behörde oder Kasse, welche zum Empfang angewiesen, und ihm näher bekannt gemacht werden wird, einen jährlichen Canon oder Erbzins von dem ihm überlassenen Lande zu zahlen.

Dieser soll für einen Magdeburgischen Morgen und den Werth von Einen halben Berliner Scheffel Roggen nach der jedesmaligen Cammer Taxe, und da gegenwärtig der Scheffel nach der Kammertaxe zu 16 ggr. gerechnet wird, in Acht guten Groschen bestehen.

Wenn nun der Haaß nach der in § 1 beschrieben Größe seines Etablissements 10 Morgen und 30 Quadratruthen und nach Abzug der Baustelle, welche nicht verzinset wird, und 30 Quadratruthen enthält, überhaupt also 10 Morgen, schreibe Zehn Morgen, zinsbares Land besitzt, so beträgt der Canon 3 rth. 8 ggr., schreibe Drey Thaler Acht gute Groschen, welche derselbe in 2 Raten, den ersten Decbr. und ersten Juny jedes Jahres zu zahlen hat. Sollte übrigens die kammer Taxe erhöhung des Erbzinses gefallen lassen, so wie er im Gegentheil eine verhältnismäßige Heruntersetzung desselben zu gewärtigen hat, wenn die Kammer Taxe heruntergesetzt werden sollte.

                                                                             § 13

Von diesem Erbzins soll Erbzinsmann wegen Unglückfällen oder Ausfall an den Nutzungen keinen Erlaß fordern können. Auch soll auf den Fall, daß er mit der Zahlung zwey Jahre im Rückstande bleibt, die Königl. Kammer zur Einziehung des Etablissements, und anderweiten Disposition darüber befugt seyn.

                                                                             § 14            

Außer dem, im Vorhergehenden gedachten Canon soll der Erbzinsmann Haaß nach Ablauf der ihm versprochenen Freyjahre, ein nach Billigkeit subrepartirtes Rauchfangs Geld, oder die Abgabe, welche an dessen Stelle für die Zukunft eingeführt werden sollte, bezahlen, aus sich allen sonstigen, den übrigen Einsaßen obliegenden Abgaben, Lasten und Pflichten völlig unterwerfen. Von Vorspann gestellung und Fouragenlieferung aber soll er für immer befreit seyn. Uebringens gedeiht ihm von den in diesem § gedachten Prstationen in allen den Fällen Erlaß an, in welchen verfassungsmäßig dergleichen den bäuerlichen Einsaaßen in Königsl. Güthern zu statten kommt.

                                                                             § 15

Da es die Absicht Sr Königl. Majestaet ist, durch die Ansetzung der Colonisten die Cultur des Landes zu befördern, so wird hier auch zur Bedingung gemacht, daß binnen einen Zeitraum von 10 Jahren von dem Tage des Besitzes an gerechnet, 30 Stück gepfropfter Obstbäume guter Art angepflanz seyn, und bei dem Etablissement zu ewigen Zeiten erhalten werden müssen.

                                                                              § 16

Zu allen rechtlichenv Angelegenheiten, sie betreffen die person des Erbzinsmannes, oder das ihm auf Erbzins verliehene Grundstück, ist derselbe der Partimonial Gerichtsbarkeit des Justitz Amts, wozu die Colonie Groembach geschlagen ist, unterworfen. Durch dieses muß er auch den im Vorhergehenden gedachten Consens zu Veräußerungen nachsuchen.

Łaznowska Wola - Grömbach - Akt Nadania - Jakub Haaß - 1802 - cz.2

                                                                             § 4

Ponieważ drewno na pierwszą budowę jest pobierane z ziem ornych, drewno nadające się do tego celu musi pozostać nietknięte, dopóki nie będzie można go wyciąć na budowę, ale pozostałe długie drewno budowlane i opałowe zostanie wywiezione przez Urząd Leśny na rachunek królewski tak szybko, jak to możliwe. Jednak kolonista Jacob Haass będzie mógł zabrać tyle drewna ze swojej posiadłości, ile potrzebuje, za zgodą Urzędu Leśnego, a aby nie został zatrzymany przy wyrębie, będzie mógł dzwonić mocniejszymi drzewami, które nie nadają się do drewna, ale wyciąć i spalić podszycie i słabsze drzewa.

                                                                             § 5

Oprócz narzędzi, o których mowa w § 2, dziedziczny właściciel ziemski Haaß otrzymuje następujące narzędzia do założenia gospodarki:

Dwie krowy, jedną sztukę młodego bydła, jeden pług, jedne widły, jeden szpadel, dwie kwarty żyta, jedną kwartę jęczmienia, jedną kwartę owsa pod zasiew, pół kwarty ziemniaków w naturze lub w gotówce, zgodnie z cenami obowiązującymi na danym obszarze. Dotyczy to jednak tylko pierwszej umowy; później musi on nabyć wszelkie straty inwentarza żywego i dóbr gospodarczych z własnych środków. Jest on również uprawniony do.

                                                                               § 6

od 1 grudnia 1801 r., napisz tysiąc osiemset jeden, do ostatniego września bieżącego roku tysiąc osiemset dwa, takie same jak miejscowy Zweyhüfner zasiłki, a mianowicie w miesiącach grudnia, stycznia, lutego i marca dwa dobre grosze, ale w pozostałych miesiącach jeden dobry grosz dziennie na każdą głowę swojej rodziny, i wreszcie

                                                                               § 7

sześć lat wolnizny, poczynając od dnia 1 grudnia 1801 r., pisanego tysiąc osiemset pierwszego, a kończąc na ostatnim dniu listopada 1807 r., pisanego tysiąc osiemset siódmego; w ciągu tych lat wolnizny będzie zwolniony od wszelkich ceł i ciężarów rzeczowych.

                                                                              § 8     

Jeśli nie oczyści on swojej ziemi do końca lat wolnych, Izba Królewska jest upoważniona do uznania go za pozbawionego prawa do dziedziczenia bez żadnych formalności proceduralnych i do odebrania mu ziemi na miejscu, ale także do zatrzymania jego spornej własności z powodu szkód wynikających z opóźnionej uprawy. 

                                                                              § 9

Nie może w żaden sposób sprzedać swojego zakładu w latach zwolnienia ani obciążyć go długami bez zgody władzy zwierzchniej. Jeżeli jednak tak się stanie, Izba Królewska będzie upoważniona do natychmiastowej konfiskaty zakładu i zbycia go w innym miejscu, bez uwzględnienia jakichkolwiek ulepszeń dokonanych z jego własnych funduszy. wynagrodzenie. Ulegają one przepadkowi w tym samym czasie co zakład jako kara za naruszenie.

                                                                             § 10

Po upływie lat wolnizny dziedziczny właściciel ziemski Haaß może sprzedać swój zakład za zgodą Izby Królewskiej, ale w ciągu pierwszych 10 lat zgoda ta zostanie udzielona tylko wtedy, gdy sprzedaż zostanie dokonana na rzecz obcokrajowca, a sprzedający udowodni, że cena zakupu została ponownie zainwestowana w kraju. Jednak po upływie pierwszych 10 lat sprzedaż cudzoziemcowi będzie dozwolona, ale tylko pod warunkiem, że albo zapobiegnie się w ten sposób utracie pozycji, albo udowodni się reinwestowanie pieniędzy na zakup w kraju. Nawiasem mówiąc, gdy zakład znajduje się w rękach cudzoziemca, kwalifikacja jako cudzoziemca nie jest już wymagana do późniejszego posiadania, a wszystkie restrykcyjne warunki odsprzedaży są następnie usuwane dla zagranicznego właściciela.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

                                                                                         § 4

Da das Holz zum ersten Aufbau, von den Rohdungs Ländereien genommen wird, so muß das dazu taugliche Holz so lange unberührt bleiben, bis es zum Bau gefällt werden kann.Das übrige längliche Bau- und Brenholz aber wird durch das Forst Amt für Königl. Rechnung, so bald als irgend möglich ist, ausgeführt werden. Doch soll dem Colonisten Jacob Haaß unbenommen seyn, von dem auf seinem Etablissement befindlichen Holze, so viel mit Zustimmung des Forst Amtes zu nehmen, als er braucht, und damit er in der Rohdung nicht aufgehalten wird, soll ihm vergönnt seyn, die stärkeren Bäume, welche nicht zu Bauholz tauglich sind, zu beringeln, das Unterholz und die schwächeren Bäume aber abzuhauen, und zu verbrennen.

                                                                              § 5

Außer den § 2 gedachten Rohderwerkzeugen erhält der Erbzinsmann Haaß zur Einrichtung der Wirtschaft:

Zwei Kühe, Ein Stück Jungvieh, Einen Pflug, Eine Mistgabel, Einen Spaten, Zwey Korzec Roggen, Einen Korzec Gerste, Einen dto Hafer zur Saat, Einen halben dto Kartoffeln

entweder in Natura oder den Werth nach den in dortiger Gegend üblichen Preisen, in baarem Gelde. Dies gilt jedoch nur für die erste Einrichtung; den nachher muß er den etwaigen Abgang an Vieh und Wirtschaftsgut sich aus eigenen Mitteln anschaffen. Es werden ihm ferner.

                                                                              § 6

vom 1. Decbr. 1801, schreibe Eintausend Achthundert und Eins, bis zum letzten Septbr. des gegenwärtigen Jahres  Eintausend Achthundert und Zwey, gleich den dortigen Zweyhüfner die Zehrgelder und zwar in den Monahten Decbr., Januar, Februar und Merz zwey gute Groschen, in den übrigen Monathen aber Ein guter Groschen täglich für jeden Kopf seiner Familie bewilligt, und endlich

                                                                               § 7

Sechs Freyjahre, welche mit dem 1. Decbr. 1801, schreibe Eintausend Achthundert und Eins, anfangen und mit dem letzten Novbr. 1807, schreibe Eintausend Achthundert und Sieben ablaufen sollen, zugestanden.Während dieser Freyjahre soll er von allen dinglichen Abgaben und Lasten befreyt seyn.

                                                                              § 8     

Sollte er bis zum Ablauf der Freyjahre seine Ländereien nicht gerohdet haben, so soll die Königl. Kammer befugt seyn, ihn nur ohne alle processualische Weitläufigkeiten seines Erbzins Recht verlustig zu erklären, und ihm das Grundstück auf der Stelle abzunehmen, sonndern sich auch wegen des aus der verspäteten Kultur erwachsenen Schadens, an dessen beanstandetes Vermögen zu halten. Auch darf er

                                                                              §  9

während der Freyjahre sein Etablissement auf keine Weise veräußern, oder ohne Genehmigung der vorgesetzten Behörde mit Schulden belasten. Geschieht dies aber, so soll die Königl. Kammer befugt seyn, das Etablissement  sogleich wieder einzuziehen, und andererweit darüber zu disponieren, ohne auf etwaige Meliorationen, die aus eigenen Mitteln gemacht sind. Rücksicht zu nehmen. Diese gehen zur Strafe für Contravention zugleich mit dem Etablissement verlohren.

                                                                             § 10

Nach Ablauf der Freyjahre soll zwar dem Erbzinsmann Haaß frey stehen, sein Etablissement mit Consens der Königl. kammer zu verläußern, in den ersten 10 Jahren soll dieser Consens nur in dem Falle erfolgen, wenn der Verkauf an einen Ausländer geschieht, und der Verkäufer die Wiederanlegung der Kaufsumme im Lande nachweiset. Nach den ersten 10 Jahren aber soll der Verkauf an einen Einländer gestattet werden, jedoch nur unter der Bedigung, daß entweder der Verfall der Stelle dadurch verhütet oder die Wieder Anlegung des Kaufgeldes im Lande nachgewiesen wird. Ist übrigens das Etablissement einmahl in den Händen eines Einländers, so wird für die Folge die Qualitaet als Ausländer zum Besitz nicht weiter verlangt, auch fallen dann für den einländischen Besitzer alle einschränkenden Bedingungen beim Wiederverkauf weg.

Łaznowska Wola - Grömbach - Akt Nadania - Jakub Haaß - 1802 - cz.1

Bardzo ważny dokument dotyczący pierwszych osadników na terenie Łaznowskiej Woli - Grömbach z 1802 roku zamieszczony w książce Otto Heike - 150 Jahre Schwabensiedlungen in Polen 1795-1945. (str.330-339) na nazwisko Jacoba Haaßa.

               Akt nadania dla kolonisty Jacoba Haaßa w Grömbach z dnia 4 lutego 1802 r.

               Po tym, jak Jego Królewska Mość Pruski, Nasz Najłaskawszy Pan!

postanowił odzyskać część Lasu Łaznowskiego i przeznaczyć go na nową osadę kolonistów pod nazwą

                                                              GROEMBACH

a także przeznaczyć każdemu z tych osadników, jako trwałe i niezmienne wytyczne dla ich praw i obowiązków, porozumienie w formie prawdziwego dwustronnego kontraktu, sporządzone przez niżej podpisaną Królewską Południowopruską Izbę Wojenną i Domen. Izba Wojenna i Domen w Warszawie i potwierdzona przez Wysoki Południowopruski Generalny Departament Finansów (niem. General Finanz Departament; a więc na koniec pomiędzy wspomnianą Królewską Izbą Wojny i Domen z jednej strony, a kolonistą

                                                             Jakubem Haaßem

z drugiej strony, na podstawie protokołu zaręczynowego z dnia 1 grudnia 18001 r. został zawarty następujący kontrakt spadkowy.

                                                                          § 1.

Królewska Izba Wojenna i Domen przyznaje koloniście

                                                              Jakubowi Haaß

należące do kolonii Groembach gospodarstwo chałupnicze oznaczone nr 7, które zgodnie ze zredukowanym planem kolonii graniczy z drogą pomiędzy gospodarstwami Zweihüfnera i Häuslera, z lasem karpińskim oraz z gospodarstwami chałupniczymi nr VI i VIII, oraz zgodnie z rejestrem pomiarowym

                            -- dziesięć akrów trzydzieści metrów kwadratowych- 

z dnia 1 grudnia 1801 roku, tysiąc osiemset jeden, w sprawiedliwy i stabilny sposób w dziedzicznym interesie, w taki sposób, że ten sam może i może korzystać z tej nieruchomości zgodnie ze swoimi najlepszymi staraniami i najlepszym wglądem, zgodnie z prawdziwym typem własności dziedzicznej i zwyczajem, również za zgodą Izby Królewskiej i na warunkach określonych poniżej, przenieść swoje dziedziczne prawa do udziałów na inne osoby w celu sprzedaży lub zbyć je w jakikolwiek inny sposób; wszystko to jednak pod następującymi warunkami: 

                                                                        § 2

Dziedziczny właściciel ziemski, kolonista

                                                             Jakub Haaß

będzie dążył do rekultywacji opisanej powyżej ziemi, która została mu już tymczasowo przydzielona i zostanie formalnie przekazana przez sąd przed przekazaniem niniejszej dziedzicznej obligacji odsetkowej, z wszelką starannością i w taki sposób, aby była ona w pełni uprawiana do ostatniego dnia listopada 1806 r., tysiąc osiemset szóstego roku.

                                                                       § 3

Niezbędne narzędzia, składające się z: 1 siekiera, 1 motyka, 1 szeroka motyka i 1 zaostrzone żelazo

zostaną mu przekazane w naturze lub w pieniądzu, zgodnie ze zwykłymi cenami w okolicy, a także otrzyma dziesięć talarów opłaty za czyszczenie za każdy czysto oczyszczony akr, który zostanie mu wypłacony przez Intendenta lub urzędnika, który zajmie jego miejsce w przyszłości.

Na tej posiadłości zostanie zbudowany na koszt królewski 1 dom mieszkalny ze stajniami i 1 mała stodoła, które zostaną mu przekazane bezpłatnie w stanie nadającym się do zamieszkania. Z drugiej strony będzie on zobowiązany do utrzymania ich na własny koszt i bez możliwości ubiegania się o jakiekolwiek wsparcie lub darmowe drewno. Budynki muszą być również utrzymywane w nieskończoność w ich obecnym rozmiarze, przynajmniej nie mniejszym, i na tym samym miejscu, w którym przeprowadzono pierwszą budowę. Nawiasem mówiąc, aby zapewnić mu tymczasowe zakwaterowanie dla jego zakładu do czasu wybudowania domu, otrzymuje on sześć talarów na budowę chaty, którą da mu Intendent.

                                                           ---- .............. ----

        Erbverschreibung für den Kolonisten Jacob Haaß in Grömbach vom 4. Februar 1802.

               Nachdem Seine Königliche Majestaet von Preußen, Unser Allergnädigster Herr!

zu resolviren geruht haben, daß ein Theil des Laznower Forst durchaus urbar gemacht und einer neuen Kolonisten Niederlassung unter dem Namen

                                                              GROEMBACH

gewidmet, auch jedem dieser Ansiedler zur Festen und unabänderlichen Richtschnur bey seinen Rechten und Verbindlichkeiten eine in Form eines wahren zweiseitigen Vertrages abgefaßten, von der unterzeichneten Königl. Südpreuß. Kriegs - und Domainen Kammer zu Warschau zu vollziehende, und von dem Hohen Südpreuß. General Finanz Departament zu bestätigende Erbverschreibung ausgefertig werden soll; so ist zu dem Ende zwischen der gedachten Königl. Krieges- und Domainenkammer an einem, und dem Kolonisten

                                                               Jacob Haaß

an anderen Theile, nachstehender Erbinzs Kontrakt, auf dem Grund des Engagements Protocolls vom 1. Decbr. 18001 geschlossen worden.

                                                                     § 1.

Es überläßt die Königl. Krieges und Domainenkammer dem Colonisten

                                                               Jacob Haaß

das zur Kolonie Groembach gehörige mit No. 7 bezeichnete Häusler Etablissement, welches nach dem reducirten Plan von der Kolonie mit der Straße zwischen den Zweihüfner und Häusler-Etablissements, mit der Karpiner Forst, und mit den Häusler Etablissements Nro. VI und VIII grentz, und nach dem Vermessung Register

                                          -- Zehn Morgen Dreißig Quadatruthen--

groß ist, vom 1. Decbr. 1801, schreibe Eintausend Achttausend Achthundert und Eins ab, auf eine gerecht beständige Art in Erbzins, dergestalt: daß derselbe dieses Grundstück nach seinem besten Wirken und seiner besten Einsicht, nach wahrer Erbzins Güter Art und Gewohnheit nutzen, auch mit Konsens der Königl. Kammer, und unter denen im Folgenden bestimmten Modalitäten seine Erbzins Rechte an andere käuflich überlassen, oder auf jede andere Art, darüber disponiren kann und mag; alles dieses jedoch unter nachstehenden Bedingungen:

                                                                   § 2

Es soll nehmlich der Erbzinsmann, der Colonist

                                                                Jacob Haaß

die Urbarmachung des  vorbeschreibenen Grundstücks, welches ihm bereits vorläufig angewiesen worden ist, und vor Aushändigung der gegen wärtigen Erbzinsverschreibung förmlich gerichtlich übergeben werden wird, mit allen Fleiß und dergestalt betreiben, daß solches längstens bis zum letzten Novbr. 1806, schreibe Eintausend Achthundert und Sechs in völlige Cultur gesetzt ist.

                                                                   § 3

Die dazu nötigen Rohdungswerkzeuge, bestehend aus

1 Axt, 1 Stückhaue, 1 breite Haue, und 1 Spitzeisen

werden ihm in Natura oder in Geld, nach den in dortiger Gegend üblichen Preisen verabreicht werden, auch werden ihm für jeden rein gerodeten Morgen Zehn Thaler an Rohdungsgelder, welche ihm der Intendant, oder den künftig an dessen Stelle tretende Beamte auszahlen wird, bewilligt.

Auf diesem Etablisement wird ihm 1 Wohnhaus mit Stallung, und 1 kleine Scheune auf Königl. Kosten erbaut und in völlig wohnbarem Stande unentgeldlich übergeben werden. Dagegen soll er verbunden seyn, solche auf seine Kosten, und ohne auf eine Unterstützung oder Freyholz Anspruch machen zu können, zu unterhalten. Auch müssen die Gebäude zu ewigen Zeiten in der jetzigen Größe, wenigstens nicht kleiner - und auf derselben Stelle erhalten werden, wo der erste Aufbau geschieht. Um ihm übrigens bis zum Aufbau des Hauses ein einstweiliges Unterkommen seines Etablissements zu verschaffen, werden ihm Sechs Thaler zum Aufbau einer Hütte bewilligt, und wird ihm diese der Intendant auszahlen.