Brzeziny - Przanowice - Teolin - Osadnictwo niemieckie - Der Heimatbote

Kawałek historii Brzezin w temacie niemieckich osadników zamieszczone w Der Heimatbote - 4/1963

Władze pogratulowały również.

    23 stycznia Adolf Bock i Emilie z domu Hausmann obchodzili złotą rocznicę ślubu. Gratulacje złożyły nie tylko dwie córki, zięciowie i czworo wnucząt, ale także przedstawiciele miasta Linnich, władz lokalnych, powiatu i rządu. Mänergesangverein uhonorował parę serenadą, a sąsiedztwo podarowało prezent. "Jüllicher Nachrichten" opublikował artykuł ze zdjęciem.

    Rodak Adolf Bock urodził się 16 lutego 1887 r. w Przanowicach, powiat Brzeziny, a jego partnerka urodziła się 10 września 1894 r. w Teolinie. 23 stycznia 1913 r. zawarli związek partnerski. Bock był rolnikiem i prowadził własne gospodarstwo do 1945 roku. Następnie został wysiedlony i przybył do Turyngii w 1948 roku. Niedługo później para przeniosła się do Linnich, aby zamieszkać z córką, gdzie obecnie mieszkają w małym, schludnym domu. Oboje cieszą się najlepszym zdrowiem, a "Heimatbote" dołącza się do wszystkich życzeń z okazji ich złotej rocznicy ślubu.

Auch die Behörden gratulierten

Ihre goldene Hochzeit feierten am 23. 1. die Eheleute Adolf Bock und Emilie, geb. Hausmann. Dazu gratulierten nicht nur die zwei Töchter, die Schwiegersöhne und vier Enkelkinder, sondern auch die Vertreter der Stadt Linnich, des Amtes, des Kreises und der Regierung, Der Mänergesangverein ehrte das Jubelpaar mit einem Ständchen und die Nachbarschaft überreichte ein Geschenk. Die "Jüllicher Nachrichten" brachten ein Artikel mit Bild.

Landsmann Adolf Bock wurde, am 16. 2. 1887 in Przanowice, Kr. Brzeziny geboren, seine Lebenslgefährtin erblickte am 10. 9. 1894 in Teolin, das Licht der Welt. Am 23 Januar 1913 schlossen sie den Lebensbund. Bock war Landwirt, bis 1945 bewirtschaftete er seinen einigen Hof. Dann wurde er Vertrieben und gelangte 1948 nach Thüringen. Kurze Zeit später machte sich das Ehepaar nach Linnich zur Tochter auf, wo es heute in einem schmucken Siedlungshäuschen untergebracht ist. Beide erfreuen sich bester Gesundheit, und der "Heimatbote" schließt sich all der Gratulanten ihrer Goldhochzeit an.

Natolin - Teolin - Mileszki - Otto Heike - 150 JAHRE SCHWABENSIEDLUNGEN IN POLEN 1795-1945 - cz.2

 

    Na południowy zachód od Neu-Sulzfeld, we wsi Mileszki, zwanej przez Niemców Militz, w 1790 r. zamieszkali imigranci z Badenii. 12 kwietnia 1790 r. pan na Mileszkach Johann Kanty Stetkiewicz zawarł z "Holendrem i szkolnikiem" Gottfriedem Offenhammerem umowę, na mocy której grunty należące do folwarku Mileszki, które "otoczone są lasami, borem i krzewami w kierunku granicznych wzgórz Wiskitna", które nadają się do wyrębu i nie przynoszą zysku, zostały scedowane na rzecz wyżej wymienionego Gottlieba zgodnie z warunkami wymienionymi poniżej na wieczność z odsetkami, a wyżej wymieniony i wybrany Schulze będzie wychowywał dla całej społeczności, a społeczność dla niego". Schulze otrzymywał za swoje usługi pół hufca wolnej ziemi, a za drugie pół hufca musiał płacić odsetki po 30 latach. Każdy osadnik przybywający do Mileszek miał otrzymać jedno kopyto ziemi, z czego 60 guldenów miało być płacone corocznie panu dworu w dniu św. Marcina. Wszyscy badeńscy Szwabowie, którzy na podstawie tej umowy osiedlili się w Mileszkach, byli wyznania katolickiego. Liczyły one około 500 osób. Podobnie jak w innych miejscowościach zamieszkałych przez niemiecką ludność katolicką, z czasem nastąpiło silne wyobcowanie osadników z języka niemieckiego. Stało się tak, ponieważ byli oni zależni od polskiego Kościoła katolickiego i dlatego nie mieli nauczania kościelnego w języku ojczystym. Nie było tu też niemieckiej szkoły. Wreszcie duża część osadników w Mileszkach była w znacznym stopniu wyobcowana z języka niemieckiego.

Na początku 1945 r. następujące gospodarstwa w tych trzech wsiach miały niemieckich właścicieli (w nawiasach podano grunty dzierżawione):

Südwestlich von Neu-Sulzfeld bestand się 1790 das von Einwanderern aus baden besidelte Dorf Mileszki, von den Deutschen Militz genannt. Am 12 April 1790 schloß der Gutsherr von Mileszki Johann Kanty Stetkiewicz mit dem „Holländer und Schulzen” Gottfried Offenhammer einen Vertrag, demzufolge die zum Gut Mileszki gehörenden Gelände, die „in Richtung der Grenzhügel von Wiskitno von Wäldern, Forsten und Sträuchern umgeben sind, die sich zum Roden eignen und keinen Profit bringen, dem oben erwähnten Gottlieb gemäß den unten genannten Bedigungen für ewige Zeiten zu Zins abgetreten, und der oben erwähnte und gewählte Schulze soll für die ganze Gemeinde und die Gemeinde für ihn aufbringen”. Dem Schulzen wurde für seine Dienste eine halbe Hufe freien Landes geschenkt und für eine zweite halbe Hufe mußte er nach Ablauf von 30 Jahren Zins zahlen. Jeder nach Mileszki kommende Siedler soll eine Hufe Land bekommen, von welchen jährlich am Martinstag 60 Gulden an den Gutsherrn zu entrichten. Die aufgrund dieses Vertrages in Mileszki angesiedelten badener Schwaben waren sämtlich katholischen Glaubens. Ihre Zahl betrug rund 500 Personen. Wie in anderen Siedlungen mit deutscher katholischer Bevölkerung setzte im Laufe der Zeit auch hier eine strake Entfremdung der Siedler von der deutschen Sprache ein. Weil się auf die polnische katholische Kirche angewiesen waren und daher eine kirchliche Bereuung in der Muttersprache fehlte, kam es zu dieser Entwicklung. Eine deutsche Schule gab es hier ebenfalls nicht. Zuletzt war ein großer Teil der Siedler in Mileszki der deutschen Sprache weitgehend entfremdet.

Anfang 1945 hatten in diesen drei Dörfern folgende Bauernhöfe deutsche Besitzer (im Klammern gepachtetes Land):

Natolin - Teolin - Mileszki - Otto Heike - 150 JAHRE SCHWABENSIEDLUNGEN IN POLEN 1795-1945 -cz.1

 Idąc wątkiem Mileszek, postanowiłem zamieścić materiał dotyczący trzech wsi Teolina, Natolina i Mileszek. Materiał poniżej pochodzi z ksiązki Otto Heike: 

150 JAHRE SCHWABENSIEDLUNGEN IN POLEN 1795-1945. - strony 96-98.

                                       TEOLIN - NATOLIN - MILESZKI

     Po utworzeniu przez Kongres Wiedeński Królestwa Polskiego, w 1820 r. na północny wschód od Neu-Sulzfeld (Nowosolna) powstała szwabska osada Teolin, a w 1840 r. wieś Natolin, którą również zasiedlili Szwabowie. Prawdopodobnie to właśnie nowo przybyli imigranci ze Szwabii dali impuls do założenia tych wsi na skraju rozległych lasów prywatnych i państwowych. Równie pewne wydaje się jednak, że synowie chłopów z kolonii Neu-Sulzfeld (Nowosolna), która w międzyczasie osiągnęła znaczny dobrobyt, skorzystali z okazji i założyli nowe gospodarstwa, zwłaszcza w Natolinie. Jednak gleba zarówno w Teolinie, jak i w Natolinie była tylko średniej jakości. Mimo to obie miejscowości rozwijały się całkiem dobrze i w ciągu dziesięcioleci osiągnęły znaczny dobrobyt. Wkrótce po założeniu wsi wybudowano w Teolinie szkołę, a w 1837 r. utworzono tu parafię szkolno-kantoratową. Później do szkoły uczęszczały również dzieci z Natolina. Mieszkańcy obu osad zachowali niemiecką tożsamość do 1945 roku. W szkole zachowano również niemiecki język wykładowy, choć z ograniczeniem wprowadzonym po 1918 roku. W roku szkolnym 1925/26 wybudowano w Teolinie nową szkołę i dom modlitwy. Nauczycielem w szkole w Teolinie od 1929 roku był Alfred Rüdiger. W 1933 r. do szkoły uczęszczało 54 dzieci, z czego 7 było katolikami. W roku szkolnym 1938/39 liczba uczniów wynosiła 48 osób.

                                      TEOLIN – NATOLIN – MILESZKI

      Nachdem der Wiener Kongreß das Königsreich Polen geschaffen hatte, entstanden nordöstlich angrenzend an Neu-Sulzfeld im jahre 1820 die Schwabensiedlung Teolin und 1840 das gleichfalls von Schwaben besiedelte Dorf Natolin. Vermutlich haben neu eingetroffene schwäbische Einwanderer den anstoß zur Gründung dieser am Rande ausgedehnter Privat-und Staatswälder gelegenen Dorfgründungen gegeben. Aber enenso sicher scheint, daß herangewachsene Bauernsöhne aus der inzwischen zu bedeutendem Wohlstand gelangten Kolonie Neu-Sulzfeld die Gelegenheit wahrnahmen, insbesondere in Natolin, neue Landwirtschaften zu errichten. Allerdings war der Boden sowohl in Teolin als auch Natolin nur von mäßiger Qualität. Dennoch entwickelten sich beide Dörfer recht gut und gelagnten im Laufe der Jahrzehnte ebenfalls zu einem beachtlichen Wohlstand. In Teolin wurde bald nach der Dorfgründung eine Schule erbaut, die Schul-und Kantoratsgemeinde wurde hier im Jahre 1837 gegründet. Die Schule besuchten später auch Kinder aus Natolin. Die Bewohner beider Siedlungen hielten ihre deutsche Eigenart bis 1945 aufrecht. Auch blieb in der Schule, allerdings mit der nach 1918 eingeführten Einschränkung, die deutsche Unterrichstssprache erhalten. Im Schuljahr 1925/26 wurde in Teolin ein neues Schul-und Bethaus errichtet. Lehrer an der Schule in Teolin war seit dem jahre 1929 Alfred Rüdiger. 1933 wurde die Schule von 54 Kindern besucht, davon waren 7 katholisch. Im Schujahr 1938/39 betrug die Schülerzahl 48.