Zielona Góra - Grünberg - Gmina Andrespol - Otto Heike - 150 Jahre Schwabensiedlungen in Polen 1795-1945 - cz.3

 

    Ponieważ dalsze płatności nie zostały zrealizowane, Biedermann wstrzymał prace budowlane w Grünbergu. Niestety, obligacje spadkowe dla 9 osadników nie zostały jeszcze potwierdzone, ponieważ Wydział Finansowy nie chciał przyznać mieszkańcom Grünberga obiecanych przez Izbę 6 wolnych lat (zamiast tego tylko 3 do 4).

Po zastąpieniu władz pruskich przez władze administracyjne Księstwa Warszawskiego, osadnicy musieli sami budować swoje domy w nowych warunkach, bez pomocy państwa. Opłaty rozliczeniowe również nie były już uiszczane. Jednak mimo trudnych lat, ciągle przybywali nowi osadnicy, którzy zapełniali osadę, która dopiero raczkowała. Podobnie jak w innych koloniach szwabskich, również w Grünbergu niektórzy osadnicy nie znaleźli w sobie tyle siły, aby wytrwać w pierwszych trudnych latach odbudowy i opuścili swoje stanowiska rolnicze.

W styczniu 1945 r. we wsi znajdowały się następujące gospodarstwa lub majątki niemieckie (w nawiasie dzierżawione grunty):

Da die weiteren Zahlungen ausblieben, stellte Biedermann die bauarbeiten in Grünberg ein. Leider waren die Erbverschreibungen für die 9 Siedler noch nicht bestätigt worden, da das Finanzdepartament die den Grünbergern von der kammer zugesagten 6 Freijahre (statt dessen nur 3 bis 4) nicht gewähren wollte.

Nachdem die Verwaltungsstellen des Herzogtums Warschau die preußischen Behörden abgelöst hatten, mußten die Siedler ihre Wohnhäuser unter den neuen Verhältnissen ohne staatliche Hilfe selbst errichten. Auch die Rodegelder wurden jetzt nich mehr gezahlt. Dennoch fanden sich, trotzt der schweren Jahre, ständig neue Siedler ein, die die noch in ihren Anfangsstadium befindliche Siedlung auffüllten. Ebenso wie in den asnderen Schwabenkolonien fanden auch in Grünberg in den ersten schweren Jahren des Aufbaus einige Siedler nicht die Kraft zum Durchhalten und verließen ihre Bauernstellen.

Im Januar 1945 gab es im Dorf folgende deutsche Bauernhöfe bzw. Besitztümer (in Klammern gepachtetes Land):

Wiśniowa Góra - Zdrada - Andrespol - Republika - 1938

 

Działo się w Gminie Andrespol - Wiśniowa Góra - Republika - 7.7.1938

Oryginalny tekst.

Wczoraj rozegrał sie na Wiśniowej Górze niezwykły Incydent, którego podłożem był klasyczny trójkąt małżeński. Na letnisku przebywała od pewnego czasu 25-letnia Maria B. z Warszawy, zamieszkała w stolicy przy ul. Miłej. Jak to często na wsi bywa. zaprzyjaźniła się ona z niejakim H. B.. łodzianinem. Plotkowano na ten temat tak długo i gęsto, aż wreszcie wieści o tej przyjaźni dotarły do męża pani B. w Warszawie, który postanowił na miejscu sprawdzić, czy wersje odpowiadają rzeczywistości. I oto wczoraj p. B. przyjechał na Wiśniową Górę. Udał sie natychmiast do pensjonatu, w którym mieszkała żona. Gdy jej nie zastał, udał sie na poszukiwanie i znalazł ją wraz z o. H- B. w jednej z cukierenek. Reszta rozegrała sie według utartego szablonu. Mąż zaatakował żonę, ten trzeci stanął w jej obronie, maż uderzył go rękojeścią straszaka w głowę. Rywal nie pozostał dłużny i pomiędzy obu. mężczyznami rozgorzała zacięta bójka. Wezwano policję, która położyła lej kres. Ale przeciwnicy zostali wzajemnie tak poturbowani i pokrwawieni, że musiano wezwać do nich pogotowie ratunkowe. O zajściu sporządzono protokuł. 

Andrzejów - Cmentarz ewangelicki - Evangelischer Friedhof - "Paparazzi" - Cz.1

     Kilka dni temu zadzwonił do mnie Kacper pytając jak dojechać na cmentarz ewangelicki w Andrzejowie? Wiedział, że bywałem na nim, wiem jak tam dojechać, bo znaków brak. Moja odpowiedź była zdecydowana, też tam będę, tym bardziej, że swoją obecność zadeklarował także Dominik! Piękny sobotni poranek napawał ptymizmem, punkt zbiorczy był na Stacji benzynowej w Andrespolu. Moim samochodem dojechaliśmy do celu. Chce na wstępie zaznaczyć, że zarówno droga dojazdowa, jak i cały teren, włącznie z cmentarzem jest w prywatnych rękach. Spotkaliśmy po wjeździe panią, która jest jedną z właścicielek, przedstawiliśmy cel naszych dwiedzin, nie widziała żadnego problemu na zwiedzaniu tej nekropolii. 

    Jednak początek rozmowy sprawił, że utraciłem dobre samopoczucie, usłyszałem, że dotychczasowy opiekun i właściciel pan Adamczyk zmarł 3 miesiące temu... Miałem przyjemność kilkakrotnie z nim rozmawiać, odwiedził mnie również podczas moich prac na cmentarzu w Bukowcu, ciepła, sympatyczna postać. To dzięki niemu, skończyło się szabrowanie tego pięknego cmentarza..., opowiadał, jak kamieniarze z pobliskich wiosek przyjeżdżali i ładowali na samochody dostawcze przepiękne piaskowce i marmury do dalszej przeróbki...To, co nas cieszy, to, że mieszka tam synowa pana Adamczyka, ma baczenie na ten teren, odbyliśmy z nią pod koniec naszej wizyty bardzo miłą rozmowę.

    Jest jeszcze jedna sprawa którą chcę poruszyć, budynek parafialny zmienił swoją bryłe, kapitalny remont powoduje, że trudno go rozpoznać w oryginale...

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 Vor ein paar Tagen rief mich Kacper an und fragte, wie man zum evangelischen Friedhof in Andrzejów kommt? Er wusste, dass ich es früher besucht habe, ich weiß, wie man dorthin kommt, denn es gibt keine Schilder. Meine Antwort war klar, ich werde auch dabei sein, vor allem, weil auch Dominik seine Anwesenheit dort angekündigt hat! Schöner Samstagmorgen war sehr angenehm, der Treffpunkt war an der Tankstelle in Andrespol. Mit dem Auto erreichten wir unser Ziel. Ich möchte zu Beginn darauf hinweisen, dass sowohl die Zufahrtsstraße als auch das gesamte Areal, einschließlich des Friedhofs, in Privatbesitz sind. Wir trafen eine Dame, die eine der Besitzerinnen ist, wir stellten den Zweck unseres Besuchs vor, sie sah kein Problem mit dem Besuch dieser Nekropole. 

    Der Beginn des Gesprächs ließ mich jedoch meine gute Laune verlieren, ich hörte, dass der derzeitige Hausmeister und Besitzer Herr Adamczyk vor 3 Monaten gestorben ist... Ich hatte das Vergnügen, mehrmals mit ihm zu sprechen, er besuchte mich auch während meiner Arbeit auf dem Friedhof in Bukowiec. Dank ihm wurde die Plünderung dieses schönen Friedhofs gestoppt... Er erzählte uns, wie Steinmetze aus den nahegelegenen Dörfern kamen und auf Lieferwagen schöne Sandsteine und Murmeln zur weiteren Verarbeitung verluden... Was uns glücklich macht, ist, dass die Schwiegertochter von Herrn Adamczyk dort wohnt und ein Auge auf das Gebiet hat.

    Es gibt noch eine Sache, die ich erwähnen möchte, das Pfarrgebäude hat seine Form verändert, eine große Renovierung macht es schwierig, es in der ursprünglichen Form zu erkennen...

    

    Tak wyglądał ten budynek przed remontem...-  So sah das Gebäude vor der Renovierung aus...

    Moi Koledzy "paparazzi"", bo tak ich nazwałem, byli pod dużym wrażeniem tej nekropolii, samo zwiedzanie zajęło nam dobrą godzinę, nie wliczjąc koncowej rozmowy z właścicielką.

    Meine Kollegen, die "Paparazzi", wie ich sie nannte, waren sehr beeindruckt von dieser Nekropole. Die Führung dauerte eine gute Stunde, das Abschlussgespräch mit dem Besitzer nicht mitgerechnet.

                

"Paparazzi" podczas pracy, z zachowaniem wszelkich reguł bezpieczeństwa.

     Kacper, chociażby z tego powodu, że szczuplejszy i  młodszy zaszył się buszu odkrywając wiele ciekawych grobów i nagrobków, ale o tym w następnej części!

     Relacje z tego cmenatrza zamieszczałem na moim blogu w 2016 roku:

Andrzejów - Łódź - Cmentarz ewangelicki ... - Historia nieznana

13 sie 2016 — Jadąc ulicą Rokicińską w Andrzejowie, znajduje się duży budynek kryty dachówką. Jest to była plebania ewangelicka, na terenie tej posiadłości .

Andrzejów - Łódź - Cmentarz ewangelicki ... - Historia nieznana

18 sie 2016 — Andrzejów - Łódź - Cmentarz ewangelicki - Schultz - Pomniki. Po ubiegłotygodniowej wizycie na cmentarzu ewangelickim w Andrzejowie, nie ...

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

"Paparazzi" bei der Arbeit, mit allen Sicherheitsregeln.

     Kacper, wenn auch nur aus dem Grund, weil er schlanker und jünger war, ließ sich im Busch nieder und entdeckte viele interessante Gräber und Grabsteine, aber davon im nächsten Teil!

     Ich habe 2016 Berichte von diesem Friedhof auf meinem Blog veröffentlicht:

Andrzejów - Łódź - Evangelischer Friedhof ... - Geschichte unbekannt

13 sie 2016 - Fährt man die Rokicinska-Straße in Andrzejów hinunter, sieht man ein großes gekacheltes Gebäude. Dies ist das ehemalige evangelische Pfarrhaus, auf dem Gelände des .

Andrzejów - Łódź - Evangelischer Friedhof ... - Geschichte unbekannt

18 sie 2016 - Andrzejów - Łódź - Evangelischer Friedhof - Schultz - Denkmäler. Nach dem Besuch des evangelischen Friedhofs in Andrzejów in der vergangenen Woche, habe ich ..

Zielona Góra - Grünberg - Gmina Andrespol - Otto Heike - 150 Jahre Schwabensiedlungen in Polen 1795-1945 - cz.1

 

     Zielona Góra, proszę nie mylić z tą przy zachodniej granicy. Malownicza wieś która w ostatnim czasie przechodziła rewolucję... Zapomniana przez wszystkich, przede wszystkich prze Gminę Koluszki, szczęśliwie po referendum i aktywnym udziale mieszkańców przeszła do Gminy Andrespol, zasobnej, z dobrym gospodarzem. Minęło kilka miesięcy i widać jak wiele zrobiono! Gratulacje!

     Ale nie o tym chcę napisać. Bardzo podobne losy spotkały mój Bukowiec i Zieloną Górę. Malutka, zaledwie rok różnicy powstania - lata 1803- 1804. Zielona Góra była zdecydowanie mniejszą wsią, jednak ładniej położoną. Piękne lasy położone wzdłuż rzeki Miazgi, rzeki która stanowi granicę pomiędzy obu wsiami. 

     Przez Zieloną Górę przejeżdżam bardzo często, czy to jadać na grzyby, czy też na spacery z pieskami. Niewiele śladów pozostało po Grünberg, bo tak się nazywała do 1945 roku. Boleję bardzo, kiedy przejeżdżam koło cmentarzyka ewangelickiego, cmentarzyka całkowicie zdewastowanego, zaniedbanego.... Planowałem zabrać się za jego renowację, jednak siły, wiek i choroby zrewidowały moje plany...

    Jednak widząc coraz to nowe domy, liczę bardzo, że znajdzie się ktoś, kto ulituje się nad pamięcią o wsi, która ma swoją piękną historię. Dlatego zabrałem się do tłumaczenia bardzo ciekawej książki Otto Heike "150 Jahre Schwabensiedlungen in Polen 1795-1945". Na 4 stronach maszynopisu, jest zamieszczony rys powstania Zielonej Góry, liczę, że ten krótki materiał przybliży nowym mieszkańcom historię  miejsca w którym przyszło im mieszkać.

     W 1805 r., kiedy państwo pruskie borykało się już z wielkimi trudnościami wynikającymi z polityki Napoleona, rozpoczęto przygotowania do założenia kolonii Grünberg (Zielona Góra) w sąsiedztwie Königsbach (Bukowiec). Jesienią 1804 r. przybyła tu grupa 14 osadników, którzy wcześniej osiedlili się w kolonii Neu-Württemberg (Tkaczewska Góra), ale porzucili swoje stanowiska z powodu słabej gleby. Spośród 14 Szwabów z Wirtembergii sześciu ponownie odmówiło osiedlenia się na przewidzianym tu miejscu. Ośmiu jednak zgodziło się na miejsce na północnym brzegu małej rzeki Miazgi. Na południowym brzegu znajdowała się kolonia Königsbach, która była już w budowie. 

    W przeciwieństwie do Königsbach, które nadal należało do Wydziału Izby Kaliskiej, tereny na północ od Miazgi znajdowały się już w obrębie Izby Warszawskiej. W dniu 14 listopada 1804 r. Intendent Moritz z Łaznowa zgłosił przybycie osadników do Izby Warszawskiej. Prawdopodobnie ze względu na zaawansowaną porę roku Moritz z własnej inicjatywy rozpoczął rozmieszczanie ośmiu osadników i zażądał przyznania im przydziałów na namioty i szałasy, ponieważ obiecano im jeszcze stare warunki osiedlenia w Neu-Württemberg. Środek Intendenta Moritza został ostatecznie zatwierdzony przez izbę. Przybysze musieli najpierw zbudować szałasy awaryjne na terenie leśnym przeznaczonym pod ich nową osadę, aby uchronić się przed nadchodzącą zimą. Prace geodezyjne na osiedlu przebiegały szybko. Już 14 stycznia 1805 r. kierujący badaniami konduktor Redtel donosił, że wzdłuż rzeczki Miazgi zbadano 6 placów (jeden o powierzchni 50 akrów, pozostałe pięć po 45 akrów) oraz 2 place wzdłuż drogi z Kurowic do Gałkowa o powierzchni 60 akrów każdy. Gleba na Miazdze się dobra, było tu też sporo łąk, natomiast glebę na drodze do Kurowic określono jako mierną. W maju 1805 r. powstał kolejny folwark o powierzchni 67 akrów. Pierwszymi osadnikami na tych nowych miejscach w Grünberg byli:

    Im Jahre 1805, als der preußische Staat infolge der Politik Napoleons bereits mit großen Schwierigkeiten zu kämpfen hatte, wurden die Vorbereitungen für die Anlage der an Königsbach angrenzenden Kolonie Grünberg begonnen. Im Herbst 1804 traf hier eine Gruppe von 14 Siedlern ein, die bereits in der Kolonie Neu-Württemberg (Tkaczewska Góra) angesetzt waren, aber ihre Stellen wegen des schlechten Bodens aufgegeben hatten. Von den 14 Schwaben aus  Neu-Württemberg lehnten es aber sechs wiederum ab, auf dem hier vorgesehenen Gelände zu siedeln. Acht jedoch erklärten sich mit dem am Nordufer des Flüßchens Miazga gelengen Gelände einverstanden. Am Südufer erstreckte sich die bereits im Aufbau befindliche Kolonie Königsbach. 

   Zum Unterschied von Königsbach, das noch zum Kalischer Kammerdepartement gehörte, lag das Gebiet nördlich der Miazga bereits im Bereich der Warschauer Kammer. Am 14 November 1804 berichtete der Intendant Moritz aus Łaznów der Warschauer Kammer von der Ankunft der Siedler. Wohl wegen der vorgerückten Jahreszeit leitete Moritz die Ansetzung der acht Siedler zunächst aus eigener Machtvollkommenheit ein und beantragte się der Bewilligung von Zehr- und Hüttengeldern, da ihnen in  Neu-Württemberg noch die alten Siedlungsbedingungen zugesagt worden waren. Die Maßnahme des Intendanten Moritz wurde schließlich von der Kammer gebilligt. Die Ankömmlinge mußten in dem für ihre neue Siedlung vorgesehenen Waldgelände zunächst Nothütten bauen, um vor dem hereinbrechenden Winter geschützt zu sein. Die Vermessung der Siedlung ging schnell vonstatten. Schon am 14 januar 1805 berichtet der mit der Vermessung beauftragte Kondukteur Redtel, daß entlang dem Flüßchen Miazga 6 Stellen (eine mit 50 Morgen, die weiteren fünf mit je 45 Morgen) und 2 Stellen am Wege von Kurowice nach Galkow zu je 60 Morgen vermessen würden. Der Boden an der Miazga się gut, auch gebe es hier viel Wiesenland, während der Boden am wege nach Kurowice als mittelmäßig bezeichnet wurde. Im Mai 1805 wurde noch eine weitere Bauernstelle von 67 Morgen geschaffen. Die an diesen neuen Stellen in  Grünberg angesetzten ersten Siedler waren:

U.S.A - 150 lat Niepodległości - Szkoła Polska - Akcja poddpisów - Kraszew - Andrespol - 1926 - cz.8

              SZKOŁA POWSZECHNA W KRASZEWIE - POW. ŁÓDZKI - GM. BRÓJCE
                                              Kierownik Pastwińska Anna.
Obecnie Kraszew należy do Gminy Andrespol, jak widać z listy uczniów (21), była to malutka szkoła.

Stanisława Potakowska, Janina Wójcikowska, Genowefa Laukówna, Lucyna Wójcikówna, Irena Laukówna, Bronisława Wójcikówna, Władysława Laukówna, Jan Dróżdż, Jan Sajduda, Marjan Majchrowski, Albin Wejman, Władysława Siudanka, Marjanna Wójcikówna, Pelagja Sajdudzianka, Pelagja Laukówna, Henryk Chałat, Edward Siuda, Jan Lauk, Bolesław Siuda, Jan Rosiak, Tadeusz Otocki.