Nowy Kurjer Łódzki : dziennik polityczny, społeczny i literacki. 1917-09-25 R. 19 nr 262
POMNIK KOŚCIUSZKI W DALIKOWIE
W ziemi łęczyckiej, oddalona o 15 kilometrów od Aleksandrowa, leży wieś Dalików, własność rodowa p. Wardęckiego, ziemianina, jednego z tych, co z pokolenia w pokolenie leli krew za wolność Ojczyzny. Obecny właściciel Dalikowa, gorący patriota, oddawna pracował gorliwe nad uświadamianiem ludu wiejskiego o jego obowiązkach dla Ojczyzny, nad narodowym uświadamianiem okolicznego włościaństwa, podniesieniem poziomu jego kultury, oświaty i dobrobytu.
W tym celu założona została w Dalikowie wzorowa szkoła ludowa, prowadzona przez nauczyciela p. Kamińskiego, biblioteka ludowa i czytelnia, tudzież rozwinęła się praca pouczająca młodzież i dorosłych.
Stuletnia rocznica śmierci bohatera naszego narodu, Tadeusza Kościuszki, natchnęła p. Wardęckiego myślą wzniesienia w Dalikowie pomnika Tadeuszowi Kościuszce, który by poważnie nam upamiętniał zasługi bohatera z pod Racławice dla Polski i jej ludu wieśniaczego położone. W tym celu dla wcielenia w czyn, godnego naśladowania i uznania, pomysłu, wybrano komitet, do którego weszli p.p. Wardęcki z dalikowa, ks. Pyszyński, miejscowy proboszcz, p. Dzierżbicki, właściciel majątku Gajówka, Kamiński, miejscowy nauczyciel szkoły ludowej, Turkowski, wójt gminy Dalików i Cyruliński, gospodarz rolny z Krzemieniewic. Komitet rozpisał odezwy do wybitniejszych firm kamieniarskich, artystów-rzeźbiarzy i architektów z wezwaniem o nadesłanie projektów pomnika, oraz kosztorysów. Z nadesłanych rysunków i ofert wybrano jako najlepiej odpowiadający celowi i intencjom projektodawców, oraz najwięcej dający gwarancji co do artystycznego wykonania - projekt artysty rzeźbiarza p. Władysława Czaplińskiego z Łodzi. P. Czapliński dobrze znany jest w szerokich kołach publiczności i swerach artystycznych z prac swoich, nacechowanych rzetelnym odczuciem piękna, rozmachem i siłą.
W tych dniach mieliśmy sposobność oglądania modelu projektowanego pomnika w pracowni p. Czaplińskiego w Łodzi przy ul. Cmentarnej 10. Przedstawia on postać Naczelnika narodu, przyodzianą w chłopską sukmanę. Kościuszko z gołą głową stoi oparty na szabli, z prawą rękę wzniesioną ku górze, jakby prosił o błogosławieństwo Boga dla świętej sprawy, uroczystą składał przysięgę, lub dawał rozkazy. Z całej postaci pomimo wielkiej prostoty wieje moc natchnienia i głęboka wiara w odrodzenie narodu, który umiał w dniach upadku zdobyć się na reformy i wystąpić do bohaterskiej walki w ich obronie.
Posąg ten, wykuty z granitu, naturalnej wielkości, stanie na podstawie, ułożonej z głazów kamienia polnego, wyobrażających rodzaj skały, sześć łokci wysokiej. Sama figura bohatera mieć będzie 3 łokcie wysokości.
Pomnik stanie na placyku w specjalnie urządzonym skwerze, pomiędzy kościołem a kancelarią gminną, w miejscowości, gdzie rozchodzą się rozstajne drogi. Postać Kościuszki będzie tak ustawiona, że ręka podniesiona ku górze zwrócona będzie w stronę kościoła, jakby na znak, że każdą sprawę, w imię Ojczyzny i dla Ojczyzny poczynaną - rozpoczynać winniśmy od Boga.
Pomnik w całości wykonanym zostanie w pierwszych dniach marca r. p. Podstawa ukończona będzie na dzień 15 października r. b., na który projektowany jest uroczysty obchód ku uczczeniu pamięci Tadeusza Kościuszki, rozpoczętym solennem nabożeństwem i urozmaicony odczytem o życiu i czynach naszego bohatera nad bohatery, ze szczególnym naciskiem jego zasług, położonych dla sprawy włościańskiej w Polsce.
Jest to, zaprawdę, czyn wysoce patriotyczny i obywatelski, czyniący zaszczyt mieszkańcom Dalikowa i okolic, chlubnie świadczący, nie tylko o głębokiej czci dla pamięci autora znanego manifestu Połanieckiego, posuwającego sprawę włościańską w Polsce o krok dalej ponad to, co dla ludu wiejskiego uczyniła Konstytucja 3-go Maja 1791 roku, ale i o pietyźmie czcicieli pamięci Naczelnika Narodu, troszczących się gorliwie, aby artystyczne wykonanie pomnika godne było zasług bohatera narodowego.
Oby takich, jak Dalików miejscowości znalazło się więcej w naszym kraju a uświadamianie narodowe naszego ludu wiejskiego pójdzie w żywem tempie.
St. Jan
