Synagogi - Paul Juckoff - Architektoniczny Atlas Polski - 1921- cz.1

 

Bardzo ciekawe materiały w temacie Synagog opracowane przez Paula Juckoffa i wydane w 1921 roku. Tych pięknych zabytków już nie ma, pozostały zdjęcia i opisy....

                                                          SYNAGOGI

Wśród żydowskich domów modlitwy można znaleźć wspaniałe budowle o zupełnie wyjątkowym charakterze. Konstrukcja i poszczególne formy architektoniczne niektórych typów są często tak oryginalne i tak jednolite w całym kraju, że można naprawdę mówić o tradycyjnej twórczości artystycznej polskich Żydów. 1)

Szczególnie wśród drewnianych synagog można znaleźć prawdziwe perły architektury drewnianej. Są one szczególnie interesujące, ponieważ zostały zbudowane wyłącznie przez żydowskich budowniczych i rzemieślników i pozwalają nam poznać twórczość artystyczną, której Żydom powszechnie odmawiano. Obalają one również powszechnie panujący w Niemczech pogląd, że religia żydowska zabrania przedstawiania zwierząt. W większości drewnianych i kamiennych synagog można znaleźć bogate malowidła na sufitach i ścianach, od najprostszych motywów roślinnych po najbardziej bogate i artystyczne przedstawienia krajobrazów i zwierząt w stylizowanej formie. W synagogach w Gombinie (il. 191-192) i Kutnie (il. 190) można znaleźć piękne tego typu malowidła. Niezwykle charakterystyczne są również kształty dachów, które często w trzech lub czterech stopniach wieńczą monumentalną bryłę budynku i często wraz z wieżami krzyżowymi górują nad otaczającymi je zabudowaniami mieszkalnymi (il. 186-191, 197-198, 200 i 202). Monumentalny kształt dachów wynika prawdopodobnie z nakazu Talmudu, aby świątynie wyróżniały się spośród domów mieszkalnych.

Szczególnie pięknym przykładem osobliwej i doskonałej pod względem formy architektury tych drewnianych synagog jest synagoga w Jeziornym koło Grodna (il. 187). Jakże monumentalna jest cała konstrukcja, jakże przejrzysty jest rozkład mas i jak dobrze budowla komponuje się z powierzchnią dachu; jakże uroczysty jest przedsionek z prostym układem kolumn i jakże osobliwe są ozdobne elementy umieszczone na potężnym głównym gzymsie. Podobnie jak zewnętrzna część, również wnętrze jest wykonane w sposób spójny i subtelny; wszystko jest dopracowane bez większego wysiłku, ale z wyczuciem formy i dobrym kunsztem rzemieślniczym.

                                                     Ilustracja 190 - Synagoga w Kutnie

                               Ilustracja 191. Gombin (Pow. Gostynin), Drewniana Synagoga.

                                             Ilustracja 192. Wnętrze drewnianej Synagogi.

                                                     - Ciąg dalszy nastąpi -

Sehr interessante Materialien zum Thema Synagogen, zusammengestellt von Paul Juckoff und veröffentlicht im Jahr 1921. Diese wunderschönen historischen Bauwerke gibt es heute nicht mehr, geblieben sind Fotos und Beschreibungen....

                                                                       SYNAGOGEN

Prächtige Bauten von ganz eingenartigem Charakter findet man unter den jüdischen Bethäusern. Der Aufbau und die architektonischen Einzelformen gewisser Typen sind öfters so originell und so einheitlich über das ganze land verbreitet, daß man wirklich von einem traditionellen Kunstschaffen der polnischen Juden sprechen kann. 1)

Namentlich unter den Holzsynagogen findet man wahre perlen der Holzbaukunst. Sie sind darum von besonderem Interesse, weil sie, wohl auschließlich von jüdischen Baumeistern und Handwerkern errichtet, uns mit einem Kunstschaffen bekannt machen, das den Juden allgemein abgesprochen worden ist. Auch wiederlegen sie die in Deutschland viel verbreitete Ansicht, daß die jüdische Religion die Darstellung von Tieren verbietet. In den meisten Holz= als auch Steinsynagogen findet man reiche Decken= Wandmalereien, vom einfachsten Rankenwerk bis zur üppigsten und hoch künstlerischen Darstellung von Landschaften und Tieren in stilifierter Auffassung. In der Synagogen zu Gombin (Abb. 191-192) und Kutno (Abb. 190) z. B. findet man schöne derartige Malereien. Äußerst eigenartig sind auch durchgängig die Dachformen die oft in drei =bis vierfacher abstufung den Baukörper monumental bekrönen und öfters zusammen mit Vierungstürmen die umliegenden Wohnstätten gewaltig überragen (Abb. 186-191, 197-198, 200 u 202). Die monumentale Ausbildung der Dachformen ist wohl zurückzuführen auf die auf die Vorschrift des Talmud, Gotteshäuser aus den Wohnstätten herauszuheben.

Ein besonders schönes Beispiel für die eigenartige und formvollendete Bauweise dieser Holzsynagogen ist die Synagoge von Jeziorny bei Grodno (Abb. 187). Wie monumental ist der ganze Baukörper, wie klar sind die Massen verteilt und wie gut verhält sich der Aufbau zur Dachfläche; wie feierlich wirkt die Vorhalle mit der einfachen Säulenstellung und wie eigenartig sind die Schmuckformen an dem mächtigen Hauptgesims angebracht. Ebenso wie das Äußere ist auch das Innere in einheitlicher und feinsinniger Weise durchgeführt; alles ist ohne großen Drunk, aber mit seinem Formenverständnis und gutem handwerklichen Können durchgearbeitet.